Beste bezoeker,

op dit moment wordt er een nieuwe release doorgevoerd op GEMMA Online. Hierdoor is de omgeving tijdelijk niet beschikbaar.

Vragen? Stuur een e-mail naar gemmaonline@vng.nl

Met vriendelijke groet, Kenniscentrum Architectuur VNG Realisatie

Wat is de GEMMA?

Laatst bewerkt: 20 september 2021, 14:00:17
GEMMA

GEMMA

GEMMA staat voor de GEMeentelijke Model Architectuur. GEMMA is een verzameling samenhangende kaders, richtlijnen, referentiemodellen en standaarden die gemeenten helpt bij het inrichten van hun IT-omgeving en processen.

GEMMA helpt gemeenten om ICT-ontwikkelingen in samenhang aan te sturen. Ontwikkelen, bouwen, aanschaffen en implementeren onder architectuur zorgt ervoor dat oplossingen onderling goed samenwerken.

GEMMA zorgt ook voor inzicht en overzicht, waarop bestuur en management besluitvorming kan baseren.

En GEMMA helpt om de steeds belangrijker wordende samenwerking tussen gemeenten onderling en met ketenpartners te verbeteren.

GEMMA-inhoud

GEMMA bestaat uit een aantal onderdelen die actief worden beheerd en bijgewerkt:

  • De GEMMA referentiearchitectuur. Dit is een architectuur die op verschillende niveaus op generieke wijze de informatievoorziening van gemeenten beschrijft. De referentiearchitectuur is bedoeld als fundament voor nadere uitwerking, niet als eindproduct. Gemeenten kunnen de referentiearchitectuur dus gebruiken als basis voor eigen, meer gedetailleerde of specifieke architectuuruitwerkingen.
  • Het GEMMA Gegevenslandschap. Het GEMMA Gegevenslandschap is de doelarchitectuur die is opgesteld om als gemeenten samen met andere partijen de informatiekundige visie Common Ground te kunnen realiseren. Deze architectuur omvat een aantal concrete handreikingen die toelichten hoe bepaalde functionaliteit binnen een gegevenslandschap wordt ingericht.
  • Een overzicht van standaarden die binnen het gemeentelijk domein belangrijk zijn. Hieronder vallen zowel direct implementeerbare standaarden voor het lezen en vastleggen (API-standaarden voor zaakgericht werken, Verwerkingenlogging API), als informatiemodellen en meer abstracte standaarden waarvan de specifieke implementatie per informatiesysteem verschilt (zoals normen voor digitale toegankelijkheid).

Daarnaast omvat de GEMMA een aantal uitwerkingen die zijn gerelateerd aan een specifiek thema of product. De aanleiding voor het ontwikkelen van een thema-architectuur is vaak een specifieke gebeurtenis, zoals de invoering van nieuwe wetgeving. Maar ook een grote vraag vanuit gemeenten naar een nadere uitwerking van een specifiek onderwerp kan aanleiding zijn een thema-architectuur uit te werken. En soms vraagt de ontwikkeling van een nieuw product (bijvoorbeeld een standaard voor gegevensuitwisseling) om nieuwe architectuuruitwerkingen.

Thema- of productgerelateerde architecturen worden wel op GEMMA Online gepubliceerd, maar niet (altijd) actief beheerd. Dit betekent dat informatie in deze architectuuruitwerkingen verouderd kan zijn.

Relatie met de NORA

GEMMA is afgeleid van de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA). Samen met andere NORA-dochters als WILMA (waterschappen), PETRA (provincies) en EAR (Rijksoverheid) maakt GEMMA deel uit van de groeiende familie van overheids-referentiearchitecturen. Hiermee is een belangrijke basis gelegd voor interoperabiliteit tussen de verschillende overheden en landelijke voorzieningen.

NORA architectuurraamwerk, uitleg in de tekst naast de afbeelding
Het NORA architectuurraamwerk.

De structuur van de GEMMA sluit aan bij NORA-raamwerk, ook bekend als het negenvlaks-model, dat wordt gebruikt als basis voor het rangschikken en geordend presenteren van principes, standaarden, bouwstenen en afspraken. Het raamwerk, zoals dat hiernaast is afgebeeld, bestaat uit de drie (horizontaal weergegeven) eerdergenoemde architectuurlagen (bedrijfsarchitectuur, informatie-architectuur en technische architectuur) en drie kolommen die respectievelijk beschrijven wie, wat op welke wijze (hoe) doet. Lagen en kolommen overlappen elkaar, daardoor ontstaan er negen vlakken. Van links naar rechts zijn de vlakken op het niveau van de businessarchitectuur organisatie, producten en diensten en processen. Op het niveau van de informatiearchitectuur zijn deze vlakken, medewerkers en applicaties, berichten en gegevens en informatie-uitwisseling en op het niveau van de technische architectuur zijn deze vlakken, technische componenten, gegevensopslag en netwerken. Het negenvlaks-model wordt aangevuld met twee aparte vlakken voor informatiebeveiliging en beheer, die alle lagen en kolommen overstijgen.

Definitie architectuur

De standaard ANSI/IEEE Std 1471-2000 beschrijft architectuur als: "The fundamental organization of a system, embodied in its components, their relationships to each other and the environment, and the principles governing its design and evolution." In het Nederlands verwoord als: "Een beschrijving van een complex geheel, en van de principes die van toepassing zijn op de ontwikkeling van het geheel en zijn onderdelen."

Architectuur is dus bedoeld als richtinggevend en sturend instrument. Door in samenhang de huidige situatie en de toekomstige situatie in beeld te brengen en samen de spelregels voor de verandering te bepalen. Architectuur is het navigatiesysteem van een organisatie. Om de organisatie gecontroleerd te bewegen in de afgesproken richting en onderweg niet te verdwalen. Door het realiseren van projecten, die stukje bij beetje het toekomstbeeld in kleuren. (Citaat uit: EAR Online)

ArchiMate als standaard voor architectuurmodellen

ArchiMate is een open en onafhankelijke beschrijvingstaal voor enterprise-architecturen. De taal wordt ondersteund door diverse modelleer hulpmiddelen voor IT-architectuur van verschillende leveranciers. De taal is gebaseerd op IEEE-standaard 1471. Sinds 2008 wordt ArchiMate als open standaard ondersteund en beheerd door The Open Group.

GEMMA kennismodel

Het GEMMA architectuurmodel is gebaseerd op de ArchiMate standaard. In het GEMMA kennismodel is gedefinieerd welke ArchiMate concepten in de GEMMA toegepast worden.

In de GEMMA modelleerafspraken staat exact weergegeven welke concepten in de huidige GEMMA gebruikt zijn. In de modelleerafspraken kun je bijvoorbeeld aflezen hoe de hiërarchie in het bedrijfsfunctiemodel is opgebouwd en wat de opbouw is van het applicatiefunctiemodel. Ook is in dit model weergegeven hoe het GEMMA architectuurmodel verbonden is met de gegevens over pakketten en koppelingen uit de Softwarecatalogus.