Thema-architectuur Data
Aanleiding
De rol van data is van cruciaal belang in de moderne samenleving. Data wordt verzameld, opgeslagen, geanalyseerd en gebruikt om inzichten te verkrijgen en verbeteringen te kunnen realiseren. Data neemt zowel toe in omvang als in complexiteit. Van gemeenten wordt verwacht dat ze effectief gebruik maken van betrouwbare data. Ze moeten daarbij op een verantwoorde manier te werk gaan en rekening houden met privacy, beveiliging en ethische aspecten om het vertrouwen van de samenleving te behouden. Data vormt daarmee een belangrijk onderdeel van de gemeentelijke architectuur.
Doel
De thema-architectuur Data heeft als doel om gemeenten en leveranciers te helpen bij het inrichten van de gemeentelijke informatievoorziening zodat data effectief en verantwoord is te gebruiken. Bijvoorbeeld voor het verbeteren van dienstverlening, besluitvorming, innovatie en efficiency. Bij het optimaliseren van datagebruik spelen veel aspecten een rol. Deze thema-architectuur werkt een beperkt aantal van die aspecten uit. Daarnaast wordt verwezen naar plaatsen binnen de overheid waar bepaalde data-gerelateerde onderwerpen al zijn uitgewerkt.
Architectuur
De GEMMA maakt onderscheid in bedrijfs-, informatie- en technische architectuur (zie Wat is de basisarchitectuur). Binnen alle drie typen architectuur spelen data een rol. De bedrijfsarchitectuur beschrijft bijvoorbeeld de betekenis van data en de eisen die er aan worden gesteld (bijvoorbeeld binnen bedrijfsfuncties, bedrijfsobjecten en bedrijfsprocessen). De informatiearchitectuur beschrijft hoe data goed is vast te leggen en gebruiken (bijvoorbeeld via standaardisatie van data-uitwisseling). De technische architectuur beschrijft de componenten en services die nodig zijn om data vast te leggen en veilig uit te wisselen (bijvoorbeeld met gebruik van databases en beveiligde verbindingen).
Deze thema-architectuur wordt stapsgewijs uitgebreid met onderwerpen die generiek van aard zijn. Waar van toepassing wordt daar vanuit de GEMMA-basisarchitectuur en de GEMMA thema-architecturen naar verwezen.
Hieronder staan bij 'Producten' binnen de GEMMA uitgewerkte data-gerelateerde onderwerpen:
- Het principe data bij de bron geeft aan waar data wordt beheerd: gegevens worden beheerd en geraadpleegd bij de organisatie die daarvoor verantwoordelijk is, zodat er geen onnodige kopieën ontstaan.
- Datagedreven werken gaat over hoe gemeenten tot betere besluiten komen door data te gebruiken, en is opgenomen als apart onderdeel binnen deze thema-architectuur omdat het een belangrijke ontwikkeling is om beter te kunnen inspelen op complexe opgaven; het vraagt om een architectuur die samenhang, datakwaliteit en privacy borgt.
- Gegevensmanagement gaat over hoe gegevens worden beheerd, met aandacht voor governance en kwaliteit; een groot deel van de GEMMA-informatie hierover is ondertussen opgenomen binnen de NORA en zal daar binnenkort verder op worden aangepast.
- De architectuur voor de Generieke Digitale Infrastructuur, de GDI-Architectuur, bevat een aparte domeinarchitectuur Gegevensuitwisseling die beschrijft hoe systemen gegevens technisch en functioneel met elkaar uitwisselen, in de vorm van een visie, principes en voorgestelde veranderinitiatieven. De inhoud daarvan is in lijn met de visie van de GEMMA op gegevensuitwisseling en is ook bruikbaar voor gemeenten.
- Bij Toelichting federatief werken delen organisaties gegevens zonder deze centraal samen te brengen. Gegevens blijven onder verantwoordelijkheid van de bronhouder en worden gedeeld op basis van gezamenlijke afspraken en standaarden. Het Federatief Datastelsel (FDS) is het afsprakenstelsel dat dit mogelijk maakt en geeft daarmee organisatieoverstijgend invulling aan het principe 'data bij de bron'.*
- Het NORA Vijflaagsmodel kent een aparte laag 'Informatie'. De pagina Informatielaag bevat, naast informatie over verschillende aspecten van data, verwijzingen naar alle pagina's die raken aan het onderwerp 'informatie'.
Meer informatie
VNG:
- Position paper 'Data-aanbod: zo maken we het toegankelijk'
- Visiedocument 'Van open data naar samen data delen'
Gemeentelijk Gegevensmodel (GGM):
NORA:
Digitale overheid:
Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS):
- Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS)
- Realisatie Interbestuurlijke Datastrategie
- Federatief Datastelsel
- Datavolwassenheidscan voor gemeenten
Metamodel voor Informatiemodellen (MIM):
Binnen de GEMMA worden de termen 'data' en 'gegevens' als synoniem gezien. Onder een 'gegeven' wordt, in overeenstemming met de NORA, 'een vastgelegde waarneming of bewering over een eigenschap van een object' verstaan.