GEMMA implicaties

In de volgende tabel zijn de GEMMA implicaties samengevat. Deze bestaan uit originele NORA implicaties, gewijzigde en toevoegingen specifiek voor gemeenten. Hierbij zijn een aantal NORA implicaties voor de GEMMA ook gesplitst en een aantal implicaties nog wat explicieter opgenomen op basis van de ontwikkelingen voor gemeenten.

ID GEMMA Implicatie Hoort bij Laag in NORA-vijflaagsmodel
GIMP001 Beschrijf informatieobjecten op een gestandaardiseerde manier.
Voor een optimale dienstverlening aan burgers en bedrijven en voor effectieve en efficiënte samenwerking in het leveren van diensten tussen en binnen overheidsorganisaties, is het belangrijk om een gezamenlijk beeld te hebben van de informatie die hierbinnen worden gebruikt en nodig zijn.

Dit is alleen mogelijk door informatieobjecten voor een dienst, systematisch te beschrijven met behulp van een informatiemodel dat de semantiek en syntax van de gegevens vastlegt. Zo kunnen de betrokken gebruikers de relevante informatieobjecten vinden, toepassen, (her)gebruiken en archiveren. Dit betekent dat een informatiemodel minimaal bevat: Informatietypen (entiteiten) (een ordening van informatieobjecten in zogenaamde informatietypen, ook wel de hoofdstructuur (entiteiten) van het informatiemodel met hun onderlinge relaties. Attributen (een ordening elementen die binnen de entiteiten zijn of worden opgenomen met de beschrijving daarvan).

Regels (een opsomming van eisen waar de entiteiten en attributen aan moeten voldoen).Maak het informatiemodel bekend in een datacatalogus die inzicht geeft in de beschikbaarheid van data. En benut visualistatiemiddelen om het model en de samenhang/relaties tussen de objecten visueel inzichtelijk te maken.
Principe Informatielaag
GIMP002 Duurzaamheid by desgin
Veranderingen in techniek, organisatie of gebruikerswensen mogen niet van negatieve invloed zijn op de duurzame toegankelijkheid van informatie. Hetzelfde geldt voor bitrot (verlies van informatie door verval van opslagmedia). Neem vooraf maatregelen om informatie toekomstbestendig te maken, zodat deze toegankelijk blijft voor de van toepassing zijnde vormen van (her)gebruik.

Dit betekent dat: Maak afgewogen keuzes in je leveranciersafhankelijkheid zodat duurzaamheid geborgd is. Analyse wordt gemaakt van welke gevolgen veranderingen (in techniek, organisatie, of gebruikerswensen) hebben voor de duurzame toegankelijkheid van informatie.

Bij het ontwerpen van informatiesystemen na wordt gedacht over de te gebruiken technologie voor het beheren van informatie.
Principe Informatielaag
GIMP003 Maak zoveel mogelijk data proactief beschikbaar als open data waarbij linked open data de voorkeur heeft.
Stel overheidsdata actief beschikbaar voor hergebruik door derden, bijvoorbeeld in de vorm van open data. Beschouw dit aanbod als een dienst. De enige uitzondering zijn overheidsdata waarvoor wet- en regelgeving expliciet beperkingen oplegt, die stel je niet actief beschikbaar.

Vanuit o.a. de WOO richt de overheid zich op transparantie. Daarbij hoort het actief beschikbaar stellen dan wel delen van data. Wel met inachtneming van de beperkingen die daarbij gelden (bijv. vanuit de AVG).

Er zijn meerdere redenen om data actief beschikbaar te stellen. Zo kan het meer transparantie en inzicht geven in het overheidshandelen en zo de accountability vergroten. Bijvoorbeeld door begrotingen of inkoopgegevens als open data beschikbaar te stellen. Het kan ook economische en maatschappelijke innovatie stimuleren, zoals de ontwikkeling van apps en informatiediensten op basis van overheidsdata.
Principe Grondslagenlaag, Informatielaag
GIMP004 Pas dataminimalisatie toe.
Verzamel of vraag alleen die gegevens op die nodig zijn voor het strikte doel van de dienstverlening. En houd de gegevensverwerking die hierop volgt in proportie met het doel. Dit voorkomt dat vertrouwelijke of privacygevoelige gegevens onnodig worden verwerkt.
Principe Grondslagenlaag, Informatielaag
GIMP005 Bied één contactpunt (Single point of contact)
Richt een of meer contactpunten in richting burgers en bedrijven die aansluiten bij de gebruikersbehoeften. Zo hoeven burgers en bedrijven niet met verschillende partijen te schakelen om de dienst af te kunnen nemen.
Principe Grondslagenlaag, Organisatielaaglaag
GIMP006 Ken je gebruikers en stem diensten hierop af
Verdiep je in de achtergronden van je afnemers en de context waarin zij van de dienst gebruik maken en vergewis je van de digitale vaardigheden van je doelgroep. Zorg dat de dienst is afgestemd op de (digi)vaardigheden en mogelijkheden van alle (potentiële) afnemers. Weet welke informatie afnemers doorgaans zoeken en waar ze deze zoeken. Deze informatie meld je aan op de voor de afnemers bekende vindplaatsen, zoals zoekmachines, portals, catalogi en registers. Ook de dienst zelf voorzie je van de nodige zoekfuncties. Om de afnemer waar dat nodig is door te kunnen verwijzen, zorg je dat je op de hoogte bent van de andere plaatsen waar diensten te vinden zijn.
Principe Grondslagenlaag
GIMP007 Gebruik brondata
Gebruiken van of verwijzen naar de bron heeft de voorkeur boven een kopie uit die bron. Inzage in de bron heeft de voorkeur boven zelf opslaan. Afspraken daarover worden vastgelegd en bekend gemaakt. Vanuit legitimiteitsperspectief kan het nodig zijn een kopie vast te leggen.
Principe Informatielaag
GIMP008 Maak besluiten traceerbaar en controleerbaar
De overheid zorgt dat besluiten die burgers en bedrijven raken, ook door deze burgers en bedrijven te controleren zijn. Hierbij hebben zij de mogelijkheid om inzicht te krijgen op welke wijze en op basis van welke informatie besluiten tot stand zijn gekomen (traceerbaarheid). Hiervoor wordt tijdreizen ingezet en indien dat nog niet mogelijk is wordt het besluit opgenomen van de gebruikte gegevens bij het besluit.
Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag
GIMP009 Geef de afnemer inzage in rechten en voorwaarden en plichten
De bij de dienst horende rechten, voorwaarden en plichten dienen op duidelijke en transparante wijze toegankelijk te worden gemaakt voor burgers en bedrijven die deze dienst af willen of moeten nemen.
Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag
GIMP010 Bied multi- en omni-channel dienstverlening
Bied diensten aan via meerdere kanalen aan. Bij multichannel kunnen afnemers kiezen tussen enkele kanalen die niet direct op elkaar zijn afgestemd. Bij omnichannel gebruikt de afnemer heel veel verschillende kanalen die goed op elkaar zijn afgestemd.
Principe Organisatielaag, Informatielaag, Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP011 Sluit aan op het voorkeurskanaal van de gebruiker
Sluit qua kanaal aan op de voorkeurkeuze van gebruikers. Digitale kanalen zijn hierin leidend, doch er mag niet voorbij worden gegaan aan het belang van burgers die geen of beperkte mogelijkheden hebben om digitaal te communiceren.
Principe Grondslagenlaag
GIMP012 Maak de dienst toegankelijk voor alle gebruikers
Zorg dat alle gebruikers, ook die met functiebeperking, de volwaardige dienst kunnen afnemen. Het streven is digitale inclusiviteit voor iedereen (digitoegankelijk).
Principe Grondslagenlaag
GIMP013 Maak de dienst en informatie daarover toegankelijk voor anderstaligen
Zorg dat een (potentiële) anderstalige gebruiker de dienst ook kan afnemen, door deze ook in een algemeen toegankelijke taal aan te bieden (bv. Engels).
Principe Grondslagenlaag
GIMP014 Biedt afnemers zo compact mogelijke processen.
Stel bij iedere processtap de vraag of deze stap waarde toevoegt voor de afnemer of dat de processtap evengoed weggelaten kan worden.
Principe Organisatielaag
GIMP015 Maak beveiligingsmaatregelen zo gebruiksvriendelijk mogelijk
Maak beveilingingsmaatregelen transparant voor de gebruiker en richt deze zo gebruiksvriendelijk mogelijk in. Verleid de gebruiker zo veel mogelijk om veilig te werken: zo leidt het afdwingen van gebruikersonvriendelijke beveiligingsmaatregelen vaak tot onveilige workarounds, en ander onveilig gedrag
Principe Applicatielaag
GIMP016 Pas ontwerprichtlijnen toe bij websites en portalen en apps
Elke overheidsorganisatie is verantwoordelijk voor het goed toegankelijk maken van haar activiteiten voor burgers en bedrijven. Voor websites geldt dat deze moeten voldoen aan de standaarden zoals gedefinieerd in WCAG. Dit geldt met name voor websites die toegankelijk zijn voor het publiek, maar ook voor intern gerichte websites. WCAG staat voor 'Web Content Accessibility Guidelines'. De wetgever heeft bepaald dat alle (semi-)overheids websites per 23 september 2020 aan deze WCAG standaard moeten voldoen. Zet hier bij voorkeur een andere standaard NL Design systems voor in uit oogpunt van hergebruik. Het is breder dan alleen websites maar gaat over de brede front end laag.
Principe Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP017 Zorg dat overheidsinformatie te raadplegen is
De informatiegebruiker (mens of machine) kan een informatieobject of een verzameling informatieobjecten binnen redelijke tijd en inspanning gebruiken (zoals inzien, exporteren, bewaren en verwerken in de eigen gebruiksomgeving), nu en in de toekomst (gedurende de gehele levenscyclus).

Daardoor is de informatiegebruiker zo min mogelijk afhankelijk van de beheeromgeving voor de toegang tot de informatie. Dit betekent dat: Een zoekfunctie beschikbaar moet zijn waarmee alle relevante informatieobjecten vindbaar zijn.

De informatie moet kunnen worden gevonden zonder dat er (specifieke) en/of kennis van de zoekfunctionaliteit of de gezochte informatie benodigd is.
Principe Applicatielaag
GIMP018 Maak één organisatie verantwoordelijk voor de dienst
Eén organisatie is verantwoordelijk en aanspreekbaar voor de geleverde dienst.
Principe Organisatielaag
GIMP019 Gebruik overheidsbrede afspraken en standaarden voor identificatie en authenticatie
Werk voor identificatie en authenticatie met PBAC (policy bases acces control) voor nieuwe componenten. Werk met RBAC (role based acces control) voor bestaande "oude" applicaties en koppelingen als deze niet met PBAC overweg kunnen.
Principe Organisatielaag
GIMP020 Defineer de toegangsregels kanaalonafhankelijk
Formuleer uniforme regels die gelden voor toegang tot de entiteiten (dienstinformatie, object) onafhankelijk van het kanaal.
Principe Informatielaag
GIMP021 Bevorder hergebruik van gegevens
Maak zo veel mogelijk gebruik van gegevens die reeds beschikbaar zijn in plaats van deze gegevens opnieuw te verzamelen of te creëren.
Principe Organisatielaag, Informatielaag, Applicatielaag
GIMP023 Regisseer hergebruik diensten in de keten
Lever en regisseer functionaliteit voor gebruikers in de keten door inzet van meerdere gezamenlijke componenten. Zorg voor een register van diensten die voor hergebruik geschikt en beschikbaar zijn.
Principe Organisatielaag
GIMP024 Maak heldere afspraken over aanbieden en afnemen van diensten
Maak heldere afspraken vanuit leveranciersmanagement over aanbieden en afnemen van diensten, waaronder eventueel van toepassing zijnde vergoedingen (afbakening van verantwoordelijkheden). Doe dit zowel vooraf als bij het afsluiten.

Maak duidelijke afspraken over de gegarandeerde levensduur van de aangeboden dienst. Stem de opzet van je diensten af met dienstverleners van verwante diensten om overlap en dubbel werk te voorkomen. Voordat je een eigen dienst maakt, bekijk eerst of er al iets soortgelijks aanwezig is.

Vraag en aanbod van diensten vind plaats door bundeling op overheidsniveau.
Principe Organisatielaag
GIMP025 Gebruik standaard oplossingen zonder maatwerk
Gebruik een standaardoplossing (zoals bijvoorbeeld een pakketoplossing) zoveel mogelijk ongewijzigd, dus zonder maatwerkaanpassingen. Pas bij de toepassing van een standaardoplossing je werkwijze aan bij de standaarden en de best-practices die aan de oplossing ten grondslag liggen. Volg waar het kan de inrichtingsfilosofie van leveranciers.
Principe Organisatielaag, Applicatielaag
GIMP026 Pas je eigen proces en organisatie aan op de standaard inrichting.
Pas voor standaard diensten je eigen proces en organisatie aan op de standaardinrichting van de standaard oplossingen in plaats van het omgekeerde. Zie ook EIF principle 4 "Reusability", aanbeveling 6+7.
Principe Organisatielaag
GIMP027 Gebruik open source
Bij gelijke geschiktheid heeft Open Source software de voorkeur bij het ontwikkelen van een dienst. Zie ook EIF principle 2 "Openness", aanbeveling 3.
Principe Organisatielaag
GIMP028 Maak diensten herbruikbaar
De dienst is zodanig opgezet, dat andere organisaties deze in eigen diensten kunnen hergebruiken. De opzet van de dienst anticipeert op onvoorziene afnemers en gebruik.

Deze implicatie beoogt de dienst interoperabel en bruikbaar voor een zo groot mogelijke groep afnemers te maken. Dit draagt bij aan een hoger rendement van de dienst. Hiervoor is het nodig dat de dienst: zó is beschreven dat de resultaten en voorwaarden ook in een andere context begrepen kunnen worden maximaal gebruik maakt van (open) standaarden om zo min mogelijk drempels op te werpen voor gebruik een minimum aan gebruiksvoorwaarden kent

is aangemeld bij een landelijk serviceregister.
Principe Organisatielaag, Applicatielaag
GIMP029 Scheid proces van data
Scheid proces van data. De afhankelijkheden tussen (proces-)onderdelen en data moeten bij voorkeur zo klein mogelijk zijn. Hierdoor blijft ontkoppeling op een later moment mogelijk en hergebruik van dezelfde data voor meerdere processen (wendbaar en efficiënt)
Principe Organisatielaag, Informatielaag, Applicatielaag
GIMP030 Scheiding van datasets
Verdeel de informatie in afgebakende datasets, die ook elk afzonderlijk getoetst kunnen worden op vhet oldoen aan de AVG.
Principe Informatielaag
GIMP031 Ontwerp op modulaire wijze
Realiseer complexe systemen op modulaire wijze. Dit doe je door het systeem zodanig te ontwerpen dat deze opgedeeld kan worden in modules. Elke module moet eigenschappen bevatten die het mogelijk maken om ze (via gestandaardiseerde koppelvlakken) aan elkaar te koppelen. Zodanig vormen ze in het geheel een complex systeem.
Principe Informatielaag
GIMP033 Koppel bronsystemen op basis van een passende classificatie
Verwerk als afnemer gegevens uit een bronsysteem met respect voor de classificatie van die gegevens. Geef het geen hogere classificatie voor beschikbaarheid en integriteit dan de bron, en geen lagere classificatie voor vertrouwelijkheid. Maak zonodig afspraken met de aanbieder om hun classificatie aan te passen en in hun dienst bijpassende maatregelen daarvoor te implementeren.
Principe Applicatielaag
GIMP034 Gebruik de standaard met het meest specifieke werkingsgebied
Gebruik de standaard met het meest specifieke werkingsgebied. Als deze conflicteert met bredere (internationale) standaarden, zorg dan in de sector voor afstemming daarmee.
Principe Grondslagenlaag
GIMP035 Gebruik een actueel register met standaarden
Maak gebruik van een actueel register met standaarden per tepassingsgebied. Functionele standaarden hebben betrekking op bijvoorbeeld gegevensuitwisseling, beveiliging, taalgebruik, digitale communicatie, etc. Standaarden met een organisatorisch werkingsgebied hebben betrekking op bijvoorbeeld de strafrechtketen, zorgketen, sociale zekerheid, financiën, etc.
Principe Organisatielaag
GIMP036 Pas open standaarden toe
Verwerf producten die aan de standaard(en) voldoen. Hierbij geldt: Open standaarden tenzij. Implementaties maken gebruik van de beschrijvingen uit de open standaarden om leveranciersonafhankelijkheid te behouden. Maak met afnemers afspraken over de te gebruiken open standaarden. Anticipeer hierbij op de ontwikkeling van de open standaarden, bijvoorbeeld door nieuws over standaarden te volgen via noraonline.nl of www.forumstandaardisatie.nl/ of vanuit domeinen zoals Geonovum.
Principe Organisatielaag, Informatielaag, Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP037 Pleeg onderhoud op de toegepaste standaarden
Zorg via lifecyclemanagement voor toepassing van voldoende actuele versies van standaarden. Inventariseer de relevante standaarden en neem dat mee in het ontwerp van de dienst/voorziening.
Principe Organisatielaag
GIMP038 Gebruik gestandaardiseerde referentiedata
Gebruik gestandaardiseerde referentiedata. Zie ook CBS referentiedata, of domeinspecifieke bronnen voor referentiedata.
Principe Informatielaag
GIMP039 Zorg voor open specificaties
Zorg voor open specificaties. Zodat deze hergebruikt kunnen worden over instellingen heen. Dit voorkomt dat verschillende organisaties hetzelfde wiel moeten uitvinden. Zie ook EIF principle 2: "Openness", aanbeveling 4. EIF-brochure (pdf)
Principe Grondslagenlaag
GIMP040 Stel een duidelijke Quality of Service (QoS) vast voor de dienst
De dienst heeft een duidelijk beschreven 'Quality of Service'. Niet alleen op het technisch koppelvlak, maar juist ook op die aspecten die door de afnemers begrepen worden. Bijvoorbeeld in termen van beschikbaarheid, performance, supportniveau, etc.
Principe Organisatielaag
GIMP041 Leg per dienst vast aan welke standaarden deze voldoet
Leg per dienst vast aan welke normen en standaarden je moet of wilt voldoen. Deze normen en standaarden moeten op hun beurt voldoen aan wet- en regelgeving. De opzet van de dienst is in overeenstemming met deze normen en standaarden. Afwijkingen van deze norm worden geïdentificeerd.
Principe Organisatielaag
GIMP042 Leg een Service Level Agreement vast bij de dienst
Leg de inhoud van de dienst en het akkoord hierop schriftelijk vast, in de vorm van een Service Level Agreement (SLA), een Gegevens Leverings Overeenkomst (GLO), of in wet- en regelgeving. Dit is in elk geval noodzakelijk voor bedrijfskritische diensten of diensten met een zeer vertrouwelijk karakter. Hierbij is het akkoord en de inhoud daarvan schriftelijk vastgelegd. De dienstverlener geeft hierbij ook aan welk betrouwbaarheidsniveau geldt voor de identificatie van de afnemer.
Principe Organisatielaag
GIMP043 Neem diensten op in een producten- en dienstencatalogus (PDC)
Beschrijf diensten in een producten- en dienstencatalogus (PDC) inclusief de daarbij behorende spelregels. Datasets worden beschreven in een datacatalogus (interne afnemers). Open data van de overheid biedt dit inzicht aan externe afnemers. Zie data.overheid.nl
Principe Organisatielaag, Informatielaag
GIMP044 Hanteer bewaartermijnen voor informatie
Informatie wordt niet langer bewaard en niet eerder vernietigd dan wettelijk is toegestaan. Dit betekent dat:

Er een selectielijst is, waarin opgenomen de te vernietigen informatieobjecten of onderdelen daarvan. Er vastgesteld in de organisatie verankerd beleid is met betrekking tot vernietigen. Bevoegdheden, rollen en verantwoordelijkheden en beleid rondom vernietigen zijn belegd.

De organisatie inzicht heeft in informatieobjecten, bewaartermijnen, processen, Informatielaagsystemen en hun onderlinge samenhang.
Principe Grondslagenlaag
GIMP045 De verwerkingshistorie inclusief doel wordt vastgelegd
De verwerkingshistorie inclusief doel van verwerking wordt vastgelegd in een aparte (kern)registratie op basis van een verwerkingsactiviteit. Dit betekent dat de historie van acties waarin een gegevensobject wordt verwerkt (opvragen / vastleggen / wijzigen / verwijderen) inclusief het doel van de actie vastgelegd wordt in een aparte (kern)registratie.
Principe Grondslagenlaag
GIMP046 Stel één verantwoordelijke vast voor ieder gegeven
Voor ieder gegeven en voor iedere verwerking moet er een verantwoordelijke gegevenseigenaar zijn. Dat vraagt een inventarisatie van alle relevante gegevensobjecten.
Principe Organisatielaag
GIMP047 Pas de FAIR dataprincipes toe
Pas de implicaties van de FAIR dataprincipes toe. Zie ook go.fair.org FAIR-principes.
Principe Informatielaag
GIMP048 Leg de context van een informatieobject vast in metadata
Informatie-objecten moeten goed worden beheerd. Onderdeel hiervan is dat de context van een informatieobject goed moet zijn vastgelegd in metadata.

Informatie en gegevens moeten duidelijk binnen een bepaalde context te plaatsen zijn. Metadata is daar het passende instrument voor. Context (vastgelegd in metadata) is nodig om gegevens te begrijpen voor verwerking.

Zie DUTO eisen (ISO 23081)
Principe Informatielaag
GIMP049 Draag zorg voor juiste en actuele en volledige informatie
Een gebruiker kan er op vertrouwen dat een informatieobject, zoals deze in de bron is vastgelegd, juist, actueel en volledig is. Fouten kunnen worden gemeld en hersteld. Daarbij is het van belang dat herstelwijzigingen worden gelogd, zodat traceerbaar is hoe foutieve gegevens zijn verwerkt en wat het effect daarvan is. Dit betekent dat:

De kwaliteit van de informatie transparant, verankerd en geborgd moet zijn binnen de processen van de verantwoordelijke en leverende organisatie (datamanagement). Er gebruik moet worden gemaakt van gestandaardiseerde gegevensmodellen, gegevenswoordenboeken en catalogussen ten behoeve van machinematige verwerking van gegevens. De informatie tijdens de gehele levenscyclus moet worden gemonitord, gecontroleerd, gevalideerd op basis van regels, kaders, normen en standaarden waarbij wijzigingen traceerbaar moeten worden gemaakt. De informatie tijdens de gehele levenscyclus regelmatig moet worden getoetst aan wet- en regelgeving en daar verantwoording over moet worden afgelegd. Er cyclisch gerapporteerd moet worden over de kwaliteit van de gegevens. Voor afwijkingen moeten de juiste maatregelen worden getroffen om de betrouwbaarheid en de kwaliteit van de informatie te kunnen waarborgen. De informatie moet door de gehele lifecycle gevolgd kunnen worden vanaf de oorsprong tot aan het verwerken, opslaan, bewerken en beschikbaar stellen en/of vernietigen. (data-lineage).

Er gebruik moet worden gemaakt van authentieke- en/of kwalitatieve bronnen.
Principe Informatielaag
GIMP050 Maak gegevens herleidbaar tot de bron (herkomst)
Dit betekent dat inzichtelijk gemaakt moet worden hoe gegevens tot stand zijn gekomen, over de gehele verwerking in de keten heen. Dus van bronnen tot eindproduct. Van ieder gegeven zijn de herkomst en verwerkingen beschikbaar tot aan vernietiging
Principe Informatielaag
GIMP051 Leg auditlogs vast bij de bronregistratie van het gegeven
Als eigenaar van de bron wil je inzicht hebben in de toegang en inzage (CRUD) van de gegevens die vanuit de bron worden gebruikt. Voorkom dat auditgegevens verspreid raken over afnemende applicaties.
Principe Informatielaag
GIMP052 Sla informatie op in een duurzaam toegankelijk bestandsformaat
Informatie moet toegankelijk zijn voor gebruikers, zowel mens als machine. Hiervoor moeten de gebruikers geen speciale toepassingen of hulpmiddelen nodig hebben. Daarbij moet het formaat waar de informatie in wordt opgeslagen toekomstbestendig zijn, zodat de informatie ook in de toekomst nog toegankelijk is. Dit betekent dat:

Gebruik wordt gemaakt van een open standaard. Bij doorontwikkeling van de gebruikte formaten, het originele bronbestand opgeslagen blijft in zijn huidige formaat en het voorlaatste bestandformaat actief wordt gemigreerd naar het nieuwe formaat. Er voor het gebruik van het bestandsformaat geen afhankelijkheid is van één enkele leverancier en het onafhankelijk van hulpmiddelen of speciale toepassingen te gebruiken is. Het bestandsformaat goed is gedocumenteerd. Het formaat het eenvoudig uitwisselen met andere platforms en apparaten ondersteunt. Fouten in de bitopslag automatisch gedetecteerd kunnen worden en te herstellen zijn.

Het formaat op grote schaal gebruikt wordt.
Principe Informatielaag, Applicatielaag
GIMP053 Stel betrokkenen op de hoogte van het doel waarvoor gegevens verzameld worden
Stel bij het verzamelen en opvragen van persoonsgegevens de betrokkenen op de hoogte van het doel waarvoor de gegevens worden verzameld en van de rechten die zij mogen uitoefenen.
Principe Organisatielaag
GIMP054 Leg de grondslag en het doel van de gegevensverwerking vast
Leg de grondslag en het doel vast, waarvoor informatie wordt uitgevraagd bij burgers en bedrijven. Aan het doel gekoppeld worden ook de eisen (kwaliteitscriteria) vastgelegd waaraan deze informatie moet voldoen. Houd er rekening mee dat het doel in de loop der tijd kan wijzigen.
Principe Informatielaag
GIMP055 Gegevens eenmalig uitgevraagd, uniek opgeslagen, meervoudig gebruikt
Gegevens worden eenmalig uitgevraagd of verzameld, uniek opgeslagen, en vervolgens meervoudig gebruikt. Dit impliceert tevens dat de juistheid van de gebruikte informatie-objecten uit een bronregistratie niet voor gebruik opnieuw hoeft te worden gecontroleerd.
Principe Organisatielaag
GIMP056 Registreer gegevens bij de bron
Registreer gegevens (zo dicht mogelijk) bij de bron, daar waar de gegevens ontstaan. Dit verhoogt de volledigheid, kwaliteit en de actualiteit van de gegevens aanzienlijk en voorkomt fouten. De vastgelegde gegevens kunnen daarna voor verschillende doeleinden worden gebruikt. Een ander belangrijk voordeel is dat het achteraf registreren van gegevens die eerder zijn ontstaan wordt voorkomen hetgeen de registratielast vermindert. Waar mogelijk, leg gegevens geautomatiseerd vast.
Principe Organisatielaag, Informatielaag
GIMP057 Weet welke (bron)gegevens in huis zijn
Weet welke gegevens de overheid of overheidsorganisatie al in huis heeft in de bronadministraties en op welke manier deze gegevens hergebruikt kunnen worden.
Principe Informatielaag
GIMP058 Stel voor ieder gegeven de unieke bron vast
Het niet hebben van een 'single point of truth (SPOT)' kan leiden tot divergerende data en mogelijk tot inconsistente beslissingen die op basis van de verschillende databronnen worden genomen.
Principe Informatielaag
GIMP059 Geef de voorkeur aan halen i.p.v. brengen van gegevens
Geef de voorkeur aan het halen (pull) i.p.v. het brengen van gegevens (push).
Principe Informatielaag
GIMP061 Reduceer risico's
Besteed speciale aandacht aan de risico's die overblijven na toepassen van de standaard maatregelen die op basis van de BIO of vanuit de AVG zijn ingericht en weeg de consequenties van de maatregelen af tegen het accepteren van het risico. De verantwoordelijke voor het bedrijfsmiddel moet de risico's accepteren.
Principe Organisatielaag
GIMP062 Evalueer de risicoanalyse bij veranderingen
Een verandering in het dreigingsprofiel, of in een bedrijfsproces of in de onderliggende voorzieningen kan een mogelijke kwetsbaarheid introduceren of gevolgen hebben voor de veiligheidsbelangen van stakeholders. Een verandering kan de kans of de impact van een dreiging veranderen.
Principe Organisatielaag
GIMP063 Bepaal de continuïteitseisen
Continuïteitseisen vormen de input voor het maken van een calamiteitenplan. Voorbeelden van continuïteitseisen zijn Maximum Tolerable Outage (MTO), Recovery Time Objective (RTO), Recovery Point Objective (RPO).
Principe Organisatielaag
GIMP064 Stel onweerlegbaarheid vast
Stel vast voor welke berichtenstromen of transacties onweerlegbaarheid van gegevens vereist is, zodat daarvoor aanvullende maatregelen genomen kunnen worden.
Principe Applicatielaag
GIMP065 Verifieer de kwaliteit van gegevens van het begin tot het einde van het proces
Controleer de kwaliteit van gegevens vanaf invoer en op ieder koppelvlak aan de hand van de vastgestelde kwaliteitseisen. Eenmaal geverifieerd hoeft een verificatie niet opnieuw plaats te vinden als de eerder uitgevoerde verificatie nog betrouwbaar is.
Principe Informatielaag
GIMP066 Richt een sterke logging en audit-trail in
Logging is fundamenteel in applicaties. Richt een sterke logging en audit-trail in, voor elke applicatie en elk systeem. Logbestanden en audit-trails spelen een sleutelrol in het detecteren van aanvallen en het afhandelen van incidenten. Logberichten moeten zo veel mogelijk informatie bevatten over hetgeen er gebeurd is (wie, wat, waar, wanneer) en moeten op het juiste niveau gelogd worden. Let er op dat logberichten zo min mogelijk persoonsgegevens (AVG) of security kenmerken (zoals wachtwoorden) mogen bevatten.
Principe Applicatielaag
GIMP067 Verifieer de werking van algoritmes
Kijk doorlopend hoe applicaties functioneren en of uitkomsten van functies en modellen passen binnen de specificaties en dat er geen sprake is van zaken als model drift, of het ontstaan van bias.
Principe Applicatielaag
GIMP068 Maak toegang tot applicaties en gegevens afhankelijk van authenticatieniveau
Een gebruiker dient allereerst geautoriseerd te zijn om een applicatie te mogen gebruiken of gegevens te mogen inzien. Hierbij speelt het behaalde niveau van authenticatie een rol. Als bijvoorbeeld informatie met een tweede factor (MFA) moet zijn afgeschermd krijgt de gebruiker geen toegang als hij/zij slechts met een gebruikersnaam/wachtwoord combinatie kan authenticeren. Na succesvolle authenticatie kan bepaald worden of een gebruiker de applicatie mag gebruiken (of informatie mag inzien) aan de hand van autorisatieregels.
Principe Applicatielaag
GIMP069 Hanteer het zero-trust model
Ga nooit uit van het impliciete vertrouwen dat wie op een bepaald netwerk of systeem komt daar ook hoort:

Controleer overal het netwerkverkeer. Controleer toegang per sessie. Hanteer dynamische policies en gebruik daarbij de gedligheidsduur van de laatste authenticatie. Blijf continue monitoren. Verzamel zoveel mogelijk gegevens om de beveiliging te blijven verbeteren. Vertaal dit naar business rules met daarin toegang onafhankelijk van binnenkomst.

Dit wordt ook wel het 'zero-trust' model genoemd.
Principe Netwerklaag
GIMP070 Segmenteer het netwerk
Het segmenteren van het netwerk beperkt de gevolgen van een aanval. Segmenteren betekent dat een netwerk in meerdere zones wordt verdeeld, waartussen een inspectiepunt ontstaat. Netwerksegmentatie voorkomt dat een virus of aanvaller zich kan verspreiden in het gehele netwerk. Afhankelijk van de wijze van implementatie is netwerksegmentatie een maatregel die de gevolgen van ransomware-aanvallen of DDoS-aanvallen beperkt.
Principe Netwerklaag
GIMP072 Richt data governance in
Data governance staat aan de basis van goed gegevenbeheer. Het betreft alle afspraken rondom taken en verantwoordelijkheden (en structuren) waarmee je vastlegt hoe gebruik te maken van de beschikbare gegevens (gegevensverwerking) en de gegevenskwaliteit en veiligheid hiervan te waarborgen. Hierbij hoort ook het vastleggen van datastandaarden, visie en strategie. Inclusief wie welke verantwoordelijkheid hierin heeft. Zie ook [1]
Principe Organisatielaag
GIMP073 Stel van ieder gegeven de kwaliteit vast
Stel voor ieder gegeven de kwaliteit vast volgens kenmerken van compleetheid, actualiteit en tijdigheid.
Principe Organisatielaag, Informatielaag
GIMP074 Identificeer de voor de dienst relevante standaardoplossingen
Inventariseer de voor de dienst relevante standaardoplossingen voor gebieden zoals:

identificatie authenticatie autorisatie onweerlegbaarheid encryptie semantiek toegankelijkheid presentatie en vormgeving

Beoordeel de oplossingen op geschiktheid. Bij geschiktheid worden ze opgenomen in de opzet van de dienst.
Principe Organisatielaag
GIMP075 Gebruik open standaarden voor modellering
Organisaties werken volgens een open standaard voor o.a. architectuur-, data- en procesmodellering die door alle samenwerkende partijen op uniforme wijze wordt toegepast. De gekozen open standaard is bepalend voor de keuze van modelleersystemen die deze standaard ondersteunen. Wissel modellen uit tussen organisaties op basis van open standaarden. Voorbeelden van modelleerstandaarden zijn ArchiMate (architectuur), UML (data) en BPMN (processen en MIM (metamodel voor informatiemodellen).
Principe Organisatielaag
GIMP076 Maak afspraken over nieuwe (en oude) versies van standaarden
De dienstverlener en de afnemers maken afspraken over de periode waarin overgegaan wordt op een nieuwe versie van de standaard. Wanneer een nieuwe versie van een standaard geïmplementeerd wordt, blijft de aanbieder de oude versie ondersteunen zolang als dat volgens afspraak nodig is.
Principe Organisatielaag
GIMP077 Stel de juridische aansprakelijkheid per gegevensobject vast
Stel per informatie-object de de bron vast, en daarmee de juridische aansprakelijkheid voor de juistheid van het object.
Principe Organisatielaag
GIMP078 Bewaak de continuïteit en stel een calamiteitenplan op
Bewaak de continuïteit van voorzieningen zodat bij bedreiging van de continuïteit alarm geslagen wordt en er voorzien is in een calamiteitenplan. Test en evalueer dit plan op regelmatige basis.
Principe Organisatielaag
GIMP079 Garandeer de beschikbaarheid van systemen
ICT-voorzieningen voldoen aan het voor de diensten overeengekomen niveau van beschikbaarheid. De beschikbaarheid van gegevens en systeemfuncties wordt gegarandeerd door:

Vermeervoudiging van systeemfuncties. Herstelbaarheid en beheersing van verwerkingen. Voorspelling van discontinuïteit. Handhaving van functionaliteit.

Scheiding tussen test- en productieomgeving
Principe Informatielaag, Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP080 Controleer de verwerking van gegevens
Controleer de verwerking van gegevens:

Zijn de criteria voor juistheid, en tijdigheid vastgesteld Worden gegevens die vanuit een systeemvreemde omgeving ingevoerd zijn eerst gecontroleerd op juistheid, tijdigheid en volledigheid, voordat verdere verwerking plaatsvindt? Worden te versturen gegevens gecontroleerd op juistheid, volledigheid en tijdigheid? Worden ter verwerking aangeboden gegevens gecontroleerd op juiste, volledig en tijdige verwerking?

Worden kritieke gegevens die in verschillende gegevensverzamelingen voorkomen periodiek met elkaar vergeleken op consistentie? (Dit geldt alleen zolang de gegevens niet frequent en integraal worden gesynchroniseerd met de brongegevens)
Principe Informatielaag
GIMP081 Borg de vertrouwelijkheid van gegevens in maatregelen
De vertrouwelijkheid van gegevens wordt gegarandeerd door scheiding van systeemfuncties, door controle op communicatiegedrag en gegevensuitwisseling, door validatie op toegang tot gegevens en systeemfuncties en door versleuteling van gegevens.
Principe Applicatielaag
GIMP082 Maak technische schuld inzichtelijk
Maak technische schuld zichtbaar en stuur op het oplossen van technische schulden. Technische schuld (technical debt) treedt op als er - al dan niet bewust - voor een oplossing wordt gekozen die op de korte termijn voordelig is (of lijkt) en gelijktijdig op de langere termijn extra kosten met zich meebrengt en de algehele complexiteit verhoogt.
Principe Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP083 Wissel gegevens tussen (web)applicaties uit met API's
Gegevensuitwisseling tussen (web)applicaties gebeurt via API's. De broneigenaar levert API's die voldoen aan de moderne RESTful, RPC en GraphQl standaarden. API's dienen centraal te worden beheerd in een API management systeem.
Principe Applicatielaag
GIMP084 Versleutel gegevens in rust en transport
Versleutel alle gegevensdragers waarop niet-publieke informatie staat, inclusief smartphones en laptops, conform de laatst bekende en geldende richtlijnen. Dit reduceert het risico op een gegevenslek bij verlies van een dergelijk apparaat. Neem voor niet-publieke gegevens ook adequate beveiligingsmaatregelen om ze te beschermen in ransit. Dit kan door de verbinding te beveiligen, danwel door encryptie van de informatie zelf. Dit laatste heeft de voorkeur.
Principe Applicatielaag
GIMP085 Kies voor cloud native oplossingen
Zorg voor regie op je sourcing strategie zodat je regie op gegevens en functionaliteit behouden blijft. Kies hierbij voor cloud native oplossingen. Houd hierbij rekening met het definiëren van een goede exit strategie en interoperabiliteit standaarden om de vendor lock-in zo beperkt mogelijk te houden Het SaaS (Software as a Service) model richt zich primair op eindgebruikers. Deze zijn (vaak) te prefereren voor oplossingen die niet uniek of onderscheidend zijn voor de organisatie of het werkdomein. PaaS (Platform as a Service) richt zich vooral op ontwikkelaars waarmee ze een ontwikkelplatform ter beschikking krijgen waarbij de cloud dienstverlener zorgdraagt voor de infrastructurele aspecten. Bij IaaS (Infrastructure as a Service) neem je infrastructuur componenten uit de cloud af zoals servers, opslag, en netwerken.Bij Cloud oplossingen ga je eerst kijken of de functionele eisen met SaaS kunnen worden ingevuld. Als specifiek aan een applicatie-ontwikkelomgeving of infra de behoefte is, dan kies je uiteraard voor PaaS respectievelijk Iaas.
Principe Organisatielaag, Informatielaag, Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP086 Zorg dat software up-to-date is
Houd alle gebruikte software en software-componenten, van applicatief tot infrastructureel, actueel. Volg de update-cyclus van leveranciers strikt: voer updates, patches en beveiligingsupdates zo snel mogelijk door op alle relevante systemen.
Principe Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP087 Verwerk bericht-interactie persistent
Zorg dat een bericht dat een mutatie tot gevolg heeft, bijvoorbeeld een bericht dat een betalingsopdracht representeert, niet verloren kan gaan. Een dergelijk 'transactioneel' bericht moet een incident als uitwijk of storing kunnen overleven. De integriteit van een "transactie" dient gewaarborgd te worden.

Alle onderdelen van een verwerkingsketen nemen verantwoordelijkheid voor het bericht en zorgen ervoor dat het bericht niet verloren gaat. Correcte verwerking heeft prioriteit boven verwerkingssnelheid.

Persistentie houdt in dat een (transport-)transactie pas is voltooid als het bericht is opgeslagen in een 'persistent store', zoals een bestand of database. Een opvragingsbericht daarentegen heeft geen mutatie tot gevolg. Responsetijd heeft hier meer prioriteit. Bij verlies van een opvragingsbericht (door bv. een storing) wordt de opvraging opnieuw gedaan. Verwerk een opvragingsbericht daarom niet-persistent.
Principe Applicatielaag
GIMP088 Verleen alleen strikt noodzakelijke toegangsrechten
Ken geen rollen en toegangsrechten toe aan accounts van gebruikers en services tenzij dat strikt noodzakelijk is (Least Privilege).
Principe Applicatielaag
GIMP089 Gebruik standaard oplossingen
Ontwikkel geen eigen processen, systemen, componenten en technieken wanneer deze ergens anders al beschikbaar zijn. Stel je actief op de hoogte van beschikbare en geplande standaardoplossingen, om daar bij het maken van plannen rekening mee te houden. De bruikbare elementen van beschikbare standaardoplossingen zullen moeten worden ingepast in de eigen organisatie. Geen enkele standaardoplossing past altijd voor de volle honderd procent. Daarom zal de bereidheid tot het sluiten van compromissen aanwezig moeten zijn.
Principe Organisatielaag
GIMP090 Voldoen aan wetgeving en vastgestelde gemeentelijke normenkaders
Zorg dat je voldoet aan wetgeving en vastgestelde gemeentelijke normenkaders. Dit geldt voor Nederlandse wetgeving maar ook voor Europese wetgeving.
Kwaliteitsdoel Principe Grondslagenlaag
GIMP091 Archivering by design
Hanteer in de procesinrichting en informatie inrichting van de gemeente archivering by design om te kunnen voldoen aan digitale duurzaamheid en Archiefwet en wettelijke normenkaders op dit gebied.
Kwaliteitsdoel Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag, Informatielaag
GIMP092 Open by design
Hanteer in de organisatie-, proces- en informatie inrichting van de gemeente open by design om te kunnen voldoen aan een open overheid
Kernwaarde Kwaliteitsdoel Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag, Informatielaag
GIMP093 Security by design
Hanteer in de organisatie- , proces- en informatie inrichting security by design. Het gaat het erom dat waarborgen zijn getroffen ten behoeve van beschikbaarheid, integriteit, en vertrouwelijkheid van de opgeslagen, verzonden of verwerkte gegevens. De noodzakelijk waarborgen hebben onder andere betrekking op

De beveiliging van gegevens in transport en opslag; Behandeling van incidenten; Beheer van de continuïteit; Toezicht (monitoring), controle (auditing) en testen; Inachtneming van de internationale normen.

IdentificatieAuthenticatie en Autorisatie (IAA).
Kernwaarde Kwaliteitsdoel Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag, Informatielaag
GIMP094 Privacy by desgin
Hanteer in de organisatie- , proces- en informatie inrichting privacy by design.
Kwaliteitsdoel Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag
GIMP095 Het recht om vergeten te worden
Om de privacy van de inwoners te borgen is het recht om vergeten te worden waarbij gegevens ook vernietigd worden van inwoners waarvoor de gemeente geen wettelijke bewaarplicht heeft.
Kwaliteitsdoel Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag
GIMP096 Gebruik basisregistraties
Gebruik als overheid de basisregistraties ter voorkoming van dubbele opslag en daarmee kwaliteitsverlies van je gegevens en uiteindelijk fouten in de participatie,  procesuitvoering en dienstverlening
Principe Grondslagenlaag, Informatielaag
GIMP097 Toon statusinformatie van een aanvraag of afhandeling van een dienst via mijn overheid.nl
Voor de terugkoppeling aan de gebruikers verloopt via de centrale voorziening mijnoverheid.nl waar de statusinformatie van een aanvraag of afhandeling van een dienst getoond wordt.
Principe Grondslagenlaag, Informatielaag
GIMP098 Van elk informatieobject een weergave en/of export beschikbaar moet zijn
Voor de duurzaamheid en onafhankelijk hergebruik van informatieobjecten moet er een weergave en/of export beschikbaar zijn zonder afhankelijkheid van speciale software en hardware.
Principe Informatielaag
GIMP099 Dataclassificatie en doelbinding op dataniveau
Alle informatieobjecten moeten op basis van classificatie en/of autorisatie & authenticatie (policies) beschikbaar en bruikbaar zijn voor diegene die daar recht toe hebben. Onderscheid gemaakt moet worden in primaire en secundaire gebruikers op basis van doelbinding. De informatie beschikbaar moet worden gesteld in een bestandsformaat dat samenhangt met het doel waarvoor de informatie wordt gebruikt.
Kwaliteitsdoel Principe Informatielaag
GIMP100 Pas toe of leg uit
Werk onder architectuur en pas toe en leg uit bij afwijkingen
Principe Grondslagenlaag
GIMP101 Waardegedreven digitalisering
Digitalisering moet bijdragen aan creatie van publieke waarden waarbij algemeen nut zonder persoonlijk winstbejag het uitgangspunt is waardoor er een circulaire innovatieve economie ontstaat.
Kernwaarde Kwaliteitsdoel Principe Grondslagenlaag, Organisatielaag
GIMP102 Open democratie
De informatiepositie van gebruikers is gelijkwaardig om te kunnen participeren in de besluitvorming en hierdoor ontstaat een open democratie waarbij de gemeente verantwoording af moet leggen.
Kernwaarde Principe Grondslagenlaag
GIMP103 Digitale veiligheid door bewustwording
Zorg als gemeente voor digitale veiligheid door bewustwording campagnes, beveiligingsmaatregelen en handhaving daarop. Door afnemers vanuit de gemeente te informeren en bewust te maken wat de risico's en impact is en hoe te handelen als er uitval is en deze campagnes ter herhalen worden de risico's voor uitval geminimaliseerd
Kernwaarde Kwaliteitsdoel Principe Organisatielaag
GIMP104 Inzet van co-creatie voor waardecreatie
In de netwerksamenleving wordt door inzet van co creatie met afnemers en gemeenten maatschappelijke waarde gecreëerd.
Kernwaarde Principe Organisatielaag
GIMP105 Standaardiseer en hergebruik basisprocessen
Door standaardisering, vereenvoudiging en hergebruik van basisprocessen wordt de bedrijfsvoering en dienstverlening efficiënter, effectiever en minder complex. Basisprocessen en hun onderdelen worden hiervoor gezamenlijk beheerd en ontsloten via registers.
Principe Organisatielaag
GIMP108 Gebeurtenisgericht werken
Door gebeurtenis gericht werken wordt meer vanuit de leefwereld van de afnemer dienstverlening geboden door gemeenten.
Principe Informatielaag, Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP109 Registratie in het algoritme register
Gemeenten nemen hun algoritmen op in "Het Algoritmeregister van de Nederlandse Overheid"
Kernwaarde Kwaliteitsdoel Principe Organisatielaag
GIMP110 Deel open data
Zorg er voor dat alle overheidsdata duurzaam toegankelijk is. Stel overheidsdata bovendien actief beschikbaar voor hergebruik door derden, bijvoorbeeld in de vorm van open data.

De enige uitzondering zijn overheidsdata waarvoor wet- en regelgeving expliciet beperkingen oplegt, die stel je niet actief beschikbaar. Er zijn meerdere redenen om data actief beschikbaar te stellen. Zo kan het meer transparantie en inzicht geven in het overheidshandelen en zo de accountability vergroten. Bijvoorbeeld door begrotingen of inkoopgegevens als open data beschikbaar te stellen.

Het kan ook economische en maatschappelijke innovatie stimuleren, zoals de ontwikkeling van apps en informatiediensten op basis van overheidsdata. En het kan zorgen dat de overheid effectiever en efficiënter opereert. Bijvoorbeeld door het actief benutten van data om de eigen bedrijfsvoerings- en dienstverleningsprocessen te verbeteren. Zo gaan de kosten omlaag en de prestaties omhoog
Principe Informatielaag
GIMP111 Scheid data en software van hardware
Zorg dat software hardware-agnostisch is en werk hierin met onafhankelijke componenten op verschillende informatie architectuurlagen
Principe Informatielaag, Applicatielaag, Netwerklaag
GIMP112 Scheid data en applicatie van platform
Door spreiding van levering van functionaliteit zodat er indien nodig overgeschakeld kan worden van de ene locatie/platform / leverancier naar een andere leverancier/locatie/platform worden de risico's voor uitval geminimaliseerd. (Platform agnostisch)
Principe Netwerklaag
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 6 jun 2024 om 02:00.