- GEMMA Online
- Common Ground vijflaagsmodel laag Diensten
Leergang GEMMA: aan de slag met de Gemeentelijke Modelarchitectuur
Vergroot je kennis van GEMMA. Meld je vandaag nog aan via de inschrijfpagina op VNG Connect .
Common Ground vijflaagsmodel laag Diensten
| Label | Common Ground vijflaagsmodel laag Diensten | |
| Object ID | 04b1a54f-9562-452e-a849-c1adedba5d12 | |
| Viewtype | Illustratie | |
| GEMMA thema | Common Ground | |
| Publiceren | GEMMA Online en redactie | |
| Detailniveau | Detail | |
| Scope | Gemeente | |
| Object ID_nl | 04b1a54f-9562-452e-a849-c1adedba5d12 | |
| Original ID | id-ea767038c51d4cb0ab23252a2c9e3094 | |
| Semanticsearch | common ground vijflaagsmodel laag diensten |
| Element | Beschrijving | ArchiMate-type |
|---|---|---|
| Abonneren op en notificeren van gebeurtenissen | Dienstenafnemers moeten zich kunnen abonneren op door dienstenaanbieders verstrekte notificaties voor als zich bepaalde gebeurtenissen hebben voorgedaan. Bijvoorbeeld als bepaalde data zijn gewijzigd.
Binnen door aanbieders verstrekte notificaties maken we onderscheid in: - informatiearme notificaties waarbij een notificatiebericht bevat slechts minimale data op basis waarvan een afnemer bijvoorbeeld kan beslissen om via aanroep van een datadienst aanvullende data op te halen - informatierijke notificaties waarbij een notificatiebericht alle relevante data bevat die een afnemer nodig heeft voor verwerking. Notificaties spelen een belangrijke rol binnen een event driven ('gebeurtenisgestuurde') architectuur waar van elkaar ontkoppelde partijen elkaar actief informeren over plaatsgevonden gebeurtenissen. |
Capability |
| Authenticatie en autorisatie | Groep van generieke functies om dienstenafnemers te authenticeren en autoriseren om juist gebruik van aangeboden diensten mogelijk te maken. | Grouping |
| Authenticeren van dienstenafnemers | Voor dienstenafnemers die gebruik willen maken van een dienst moet de identiteit met voldoende zekerheid worden vastgesteld. Onder andere om via autorisatie te kunnen vaststellen of zij het recht hebben een dienst af te nemen.
Bij voorkeur wordt voor authenticatie gebruik gemaakt van generieke voorzieningen waarbij benodigde gegevens centraal zijn vastgelegd (bijvoorbeeld via gebruik van een Policy Engine of PKIoverheid-certificaten). |
Capability |
| Autoriseren van dienstenafnemers | Voor dienstenafnemers die gebruik willen maken van een dienst moet worden bepaald of er voldoende rechten zijn om van de dienst gebruik te maken.
Uitgangspunt is dat diensten op het niveau van organisaties zijn geautoriseerd (gedelegeerde autorisatie). Bij voorkeur wordt voor autorisatie gebruik gemaakt van generieke voorzieningen waarbij benodigde gegevens centraal zijn vastgelegd. |
Capability |
| Data-integratie | Groep van generieke functies om data uit verschillende bronnen te combineren tot een binnen de context passende uniforme weergave.
Bijvoorbeeld om de complexiteit voor afnemers te verminderen of om data zodanig te bewerken dat verstrekking is toegestaan. |
Grouping |
| Datadiensten | Groep van generieke functies om diensten te leveren waarmee brondata wordt verstrekt aan dienstenafnemers ('datadiensten'). | Grouping |
| Diensten | Groep van generieke functies voor het kunnen leveren van diensten aan dienstenafnemers.
Passend bij de Informatiekundige Visie Common Ground betreft het met name diensten waarmee afnemers gebruik kunnen maken van data die is vastgelegd in bronregistraties. Binnen diensten is onderscheid te maken in: - Systeemdiensten die data ontsluiten op het niveau van bronsystemen ('systems of record'). Bijvoorbeeld via CRUD-methoden voor het aanmaken, lezen, wijzigen en verwijderen van data. - Procesdiensten die gebruik maken van één of meerdere systeemdiensten en de resultaten gebundeld teruggeven. Bijvoorbeeld door data over een zaak in meerdere registers op te vragen en gebundeld terug te geven. - Gemaks- of ervaringsdiensten die op een afnemersvriendelijke manier één specifieke gebruikersvraag beantwoorden (bijvoorbeeld of een bepaalde persoon ouder is dan 18 jaar). |
Grouping |
| Integreren van data | Data uit verschillende databronnen moet worden gecombineerd om tot een bruikbare dataset te komen.
Vaak wordt hiervoor via systeemdiensten data uit verschillende databronnen opgevraagd en gecombineerd tot 1 dataset. Bijvoorbeeld door uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) via meerdere aanroepen de attributen "Openbare Ruimte naam’, "Nummeraanduiding" en "Woonplaats" op te vragen en te combineren tot één attribuut "volledig-adres". |
Capability |
| Pseudonimiseren van data | Identificerende gegevens van personen moeten worden vervangen zodat de privacy voldoende wordt beschermd.
Bij pseudonimiseren worden identificerende data vervangen door versleutelde gegevens (het pseudoniem). Het blijft hierbij mogelijk om gegevens over één persoon uit verschillende bronnen te combineren, of die gegevens terug te herleiden naar een persoonsgegeven. Gepseudonimiseerde gegevens moeten daarom conform de eisen uit de privacywetgeving worden behandeld. Bij anonimiseren worden identificerende data vervangen door betekenisloze gegevens die niet meer herleidbaar zijn tot de oorspronkelijke data, reden waarom de privacywetgeving hierop niet van toepassing is. |
Capability |
| Terugmelden van mogelijke datafouten | Dienstenafnemers moeten via een dienst kunnen melden dat er twijfels zijn over de correctheid van data.
Uitgangspunt is dat afnemers ook terugmelden wanneer dit niet wettelijk verplicht is. |
Capability |
| Transformeren van data | Data moet in een binnen de context passende vorm worden omgezet.
Transformatie kan bijvoorbeeld het aanpassen van dataformaat, samenvoegen van data, verwijderen van duplicaten en het herstructureren van gegevens omvatten. Bijvoorbeeld het omzetten van een datumformaat yyyymmdd naar dd-mm-yyyy of het omzetten van coördinaten naar een ander geodetisch coördinatensysteem. |
Capability |
| Vastleggen en verstrekken van data | Dienstenaanbieders moeten conform afspraken diensten bieden waarmee brondata wordt verstrekt aan dienstenafnemers.
Door dienstaanbieders aangeboden services kennen een API, bij voorkeur ontworpen en werkend conform de REST-API Design Rules standaard. |
Capability |
| Vastleggen van dienstgebruik | Dienstenaanbieders moeten gegevens vastleggen over het gebruik van diensten door dienstenafnemers. Bijvoorbeeld door welke organisatie op welke moment een dienst heeft aangeroepen.
Alle aanroepen van diensten, of deze nu succesvol zijn geweest of niet, moeten worden vastgelegd. Vastlegging is nodig ten behoeve van transparantie- en verantwoordingsdoeleinden. |
Capability |
Het toekennen van rechten aan een gebruiker, apparaat of proces, zodat deze toegang krijgt tot een informatiebron of dienst.
Het verlenen van toegang tot middelen op basis van rollen of attributen.
Synoniem van gegevens. Vastgelegde waarnemingen of beweringen over eigenschappen van objecten.
Afkorting van Gemeentelijke Modelarchitectuur. De referentiearchitectuur voor Nederlandse gemeenten, die beschrijft hoe gemeentelijke processen, informatiesystemen, gegevens en infrastructuur samenhangen, en richting geeft aan inrichting en ontwikkeling van de gemeentelijke informatievoorziening.
De actor of applicatie die iets afneemt dat door een aanbieder wordt aangeboden.
De fundamentele concepten of eigenschappen van een systeem in zijn omgeving belichaamd in zijn elementen, relaties en in de principes van zijn ontwerp en evolutie.
Een prestatie die een dienstverlener levert aan een dienstafnemer.
Een verzameling van kenmerkende eigenschappen van een object.
Een samenhangende hoeveelheid werk met een welgedefinieerde aanleiding en een welgedefinieerd eindresultaat, waarvan kwaliteit en doorlooptijd bewaakt moeten worden.
Synoniem van gegevens. Vastgelegde waarnemingen of beweringen over eigenschappen van objecten.
Een door de overheid officieel aangewezen registratie met daarin gegevens van hoogwaardige kwaliteit, die door alle overheidsinstellingen verplicht en zonder nader onderzoek, worden gebruikt bij de uitvoering van publiekrechtelijke taken.
Afkorting van Application Programming Interface. Een standaardmanier waarop systemen gegevens en functionaliteit aanbieden aan andere systemen.
Afkorting van Representational State Transfer. Architectuurstijl voor gedistribueerde hypermediasystemen, gebaseerd op een aantal principes en beperkingen die zorgen voor schaalbare en eenvoudige communicatie via stateless interacties.
Een document met erkende afspraken, specificaties of criteria over een product, een dienst of een methode.