De GEMMA voor meer digitale autonomie

1 december 2025

Gemeenten opereren in een snel veranderend digitaal landschap, waarin wendbaarheid, veiligheid en grip op gegevens steeds belangrijker worden. Digitale autonomie – de mogelijkheid om zelf keuzes te maken die passen bij lokaal beleid en ambities – is tegenwoordig een strategische voorwaarde. De GEMMA kan hierbij een belangrijke rol spelen als gemeenschappelijk hulpmiddel van en vóór alle gemeenten.

In het licht van de huidige geopolitieke spanningen kent Nederland zorgwekkende strategische afhankelijkheden van grote niet-Europese technologieleveranciers. Dit heeft directe gevolgen voor gemeenten. Gemeenten zijn bezorgd over hun vermogen om zelfstandig strategische keuzes over technologie te maken, over het veiligstellen van gegevens van inwoners en ondernemers én over het waarborgen van de continuïteit van hun dienstverlening.

Het VNG position paper ‘Digitale Autonomie’ benadrukt het belang van vergroten van deskundigheid omdat gemeenten alleen met voldoende kennis de regie kunnen behouden en effectieve keuzes kunnen maken in een complex digitaal landschap. Ook het belang van samen optrekken wordt benadrukt om daarmee de invloed op de markt te vergroten en strategische afhankelijkheden beter aan te kunnen pakken.

De GEMMA als gezamenlijk instrument

De GEMMA biedt een gedeeld referentiekader voor gemeentelijke architectuur. Functies en componenten worden eenduidig afgebakend, inclusief het beoogde gebruik van open standaarden. Gemeenten kunnen de gezamenlijke architectuurbeschrijving gebruiken om te sturen op samenhang, interoperabiliteit en openheid in hun informatievoorziening en inzet van technologie. Dit helpt bij het kiezen van geschikte leveranciers, platforms en technologie, zonder dat samenwerking of onderlinge uitwisselbaarheid in gevaar komt.

Toewerken naar meer digitale autonomie vereist helder lokaal beleid en doordachte architectuurkeuzes. Deze keuzes bepalen in hoge mate de mogelijkheden om, samen met andere gemeenten, ongewenste afhankelijkheden van externe partijen te voorkomen. De GEMMA richt zich integraal op bedrijfsvoering, informatievoorziening en technologie. Zo’n samenhangende benadering is nodig om ervoor te zorgen dat wet- en regelgeving en lokaal beleid doorwerken in de inrichting van dienstverlening, informatievoorziening en technologiekeuzes. Als gezamenlijk instrument kan de GEMMA (ook) meer regie op de inzet van technologie mogelijk maken en de digitale autonomie daarmee versterken.

Samen sterker door samen te werken

De kwaliteit en bruikbaarheid van de GEMMA groeit naarmate meer gemeenten bijdragen aan de doorontwikkeling ervan. Praktijkervaringen, verbeterpunten en inzichten uit implementaties kunnen de GEMMA steeds verder verrijken. In het ideale geval vormt het een levend referentiekader dat continu meebeweegt met de werkelijkheid van gemeentelijke dienstverlening en digitale transformatie en zo ten goede komt aan alle gemeenten.

Een bruikbare en gedeelde architectuur versterkt de positie van gemeenten richting leveranciers. Het maakt de markt transparanter, stimuleert oplossingen die écht interoperabel zijn en verkleint het risico op afhankelijkheden van specifieke aanbieders. Hoe meer gemeenten de GEMMA benutten bij aanbestedingen en projectinrichting, hoe groter de gezamenlijke sturingskracht kan worden. Zo ondersteunt de GEMMA zowel lokale autonomie als collectieve kracht en kan het een belangrijk hulpmiddel zijn voor een toekomstbestendige, digitale gemeentelijke overheid.