Beste bezoeker,

op dit moment wordt er een nieuwe release doorgevoerd op GEMMA Online. Hierdoor is de omgeving tijdelijk niet beschikbaar.

Vragen? Stuur een e-mail naar gemmaonline@vng.nl

Met vriendelijke groet, Kenniscentrum Architectuur VNG Realisatie

Werken onder architectuur

Versie door Peterm (overleg | bijdragen) op 20 jun 2022 om 15:46 (→‎Waarom GEMMA online?)
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Laatst bewerkt: 20 juni 2022, 15:46:53

Gemeenten staan continu voor uitdagingen. Een wijziging in beleid, wetgeving, strategie, afspraken, standaarden of practices hebben invloed op hoe de gemeente haar werk invult en uitvoert.

Om deze uitdagingen goed door te voeren maken gemeenten gebruik van de GEMMA modelarchitectuur. Een referentiearchitectuur voorziet daarbij in gemeenschappelijke kaders voor gemeenten als basis voor hun informatievoorziening. De GEMMA beschrijft onder andere de gemeentelijke bedrijfs- en informatiearchitectuur, architectuurprincipes, informatiemodellen en standaarden. Meer achtergrondinformatie over het project Gemeentelijke Model Architectuur is te vinden op VNG.nl. De GEMMA vormt daarmee een goede basis voor 'werken onder architectuur'. Op GEMMA Online is alle informatie over de GEMMA te vinden. Een overzicht van architecturen van de publieke sector is te vinden op NORA online

Voor wie is GEMMA Online?

GEMMA Online is bedoeld voor architecten, leveranciers, afdelingshoofden, projectleiders, (informatie)adviseurs en alle andere gemeentemedewerkers die met architectuur te maken hebben. Op governance staat een verdere verdieping van de doelgroepen voor GEMMA Online.

VNG.nl bevat algemene informatie en is meer geschikt voor bestuurders en afdelingshoofden. Vanuit GEMMA Online wordt vaker doorverwezen naar bijvoorbeeld GitHub of Pleio voor gedetailleerde informatie over een bepaald onderwerp. Deze website zijn meer bedoeld voor specialisten. Wat is werken onder architectuur?

Architectuur is een middel om beleidsmatig geformuleerde doelstellingen van een organisatie te realiseren. Het bestaat uit een aantal onderdelen die werken onder architectuur mogelijk maken. Zoals:

  • Architectuurfunctie: op welke wijze is architectuur in een organisatie ondergebracht? Wat zijn de rollen, taken en bevoegdheden van de architect? Dit is een noodzakelijk uitgangspunt om onder architectuur te kunnen werken.
  • Architectuurproces: Welke afspraken zijn er gemaakt om onder architectuur te kunnen werken? Wanneer wordt architectuur ingezet en wanneer niet? Welke afspraken zijn er als besloten wordt om niet onder architectuur te werken?
  • Architectuurmethoden en -technieken: (Enterprise) architectuur is inmiddels een zelfstandig vakgebied met eigen methoden en technieken die ingezet kunnen worden voor werken onder architectuur en werken aan architectuur. Denk hierbij aan TOGAF en ArchiMate, twee veelgebruikte open methoden binnen de Nederlandse overheid.
  • Architectuurinhoud: Dit zijn de modellen en teksten die opgesteld worden en die een organisatie de kaders bieden om onder architectuur te kunnen werken. Bij het opstellen hiervan is het praktisch en efficiënt om zoveel mogelijk gebruik te maken van bestaand materiaal, practices en referentiemodellen. GEMMA is vooral uit deze inhoud opgebouwd. Ook andere referentiearchitecturen, zoals NORA of VERA, bieden architectuurinhoud waar een gemeente gebruik van kan maken bij het werken onder architectuur.

Met GEMMA Online biedt VNG de gebruikers een handig en handzaam instrument en een waardevolle bron als het gaat om werken onder architectuur.

Enterprise-architectuur

Een enterprisearchitectuur is bij het werken onder architectuur een belangrijk instrument. Een enterprisearchitectuur beschrijft zowel de huidige- als de toekomstige organisatie en informatiehuishouding en het transformatiepad daartussen (“van Ist naar Soll”). De enterprisearchitectuur is een hulpmiddel om te sturen op de samenhang tussen de diverse ontwikkelingen in de organisatie.

Een ander, meer operationeel, instrument bij het werken onder architectuur, is de baseline kwaliteit. Deze baseline is een organisatiebreed normenkader. Hierin beschrijft de organisatie alle concrete maatregelen die de kwaliteit van de diensten borgen. In de baseline gaat het bijvoorbeeld om normen en maatregelen in het kader van informatiebeveiliging, de toegankelijkheid van de dienst, het meten en verbeteren van klanttevredenheid en standaardisatie op het gebied van informatie uitwisseling.

Waarom GEMMA online?

Gemeenten krijgen er steeds meer taken bij en steeds meer diensten en processen worden gedigitaliseerd. Bij deze veranderingen is het vaak zoeken naar de gewenste informatie. Architectuur gaat een steeds belangrijkere rol spelen als het gaat om goede informatievoorziening. Met GEMMA Online biedt VNG Realisatie handvatten waarmee een gemeente het eigen IT-landschap kan invullen.

GEMMA Online is dus bedoeld om zo goed mogelijk te helpen bij het zoeken van de juiste informatie. Of het nu om informatiearchitectuur, bedrijfsarchitectuur of andere vormen van gemeentelijke architectuur gaat: bij GEMMA Online vindt een gemeente alle informatie die zij nodig heeft. Door de informatievoorziening zo efficiënt mogelijk in te richten, kunnen bovendien serieuze kostenbesparingen worden gerealiseerd.

GEMMA Architectuurrepository

Zo is er ook een GEMMA Architectuurrepositorybeschikaar voor alle gemeenten beschikbaar. Dit is een database met daarin alle GEMMA architectuurelementen, relaties en architectuurplaten conform de ArchiMate beschrijvingstaal. Deze database wordt hier als download beschikbaar gesteld. Gemeenten die over een eigen architectuurtool beschikken kunnen daarmee alle beschreven GEMMA-elementen in hun eigen tool importeren.

De rol van een architect

De WILMA (referentie architectuur voor Waterschappen) heeft de rol van de enterprisearchitect uitgewerkt in een persona.

In de basis richt de architect en houdt zich bezig met de fundamentele ordening van een organisatie om zo haar doelen te realiseren.

Producten van een architect

De rol van de architect is een adviserende rol voor de organisatie. In deze rol geeft de architect op meerdere momenten in een proces advies in de vorm van producten.

Een aantal van deze producten zijn:

  • Architectuur principes: Normatieve uitspraken die richting geven aan het in samenhang ontwerpen en realiseren van overheidsdiensten voor burgers en bedrijven. Elk Architectuurprincipe draagt bij aan het realiseren van een of meer van de Kwaliteitsdoelen die zijn afgeleid van de Kernwaarden van Dienstverlening.
  • Doelarchitectuur: Beschrijving van de gewenste situatie in architectuur ("Soll"). Kan van toepassing zijn op een domein of organisatie en is de tegenhanger van de beschrijving van "gestolde" architectuur ("Ist"-situatie).
  • Project Start Architectuur: Hulpmiddel dat bij een project wordt ingezet om veranderingen te faciliteren. De PSA richt zich daarbij op kaders die op een project van toepassing zijn en de impact van deze kaders op de beoogde verandering.

Tools van een architect

Architecten maken vaak gebruik van tools waarmee architectuurmodellen gemaakt worden. De GEMMA Online maakt, net als veel andere (lokale) overheids referentiearchitecturen, gebruik van Archi.

De architectuurmodellen die op GEMMA Online zijn te vinden, worden gemodelleerd in de ArchiMate taal .

Naast Archi zijn er nog meer tools die hiermee kunnen werken, zoals:

  • BiZZdesign Architect
  • Blue Dolphin
  • Dragon1
  • Mavim
  • Sparx Enterprise Architect

Het belangrijkst is om inzichtelijk te maken hoe de architectuur eruit ziet. Mocht je nog aan de wieg hiervan staan, dan helpen pen en papier of Diagrams.net je op weg.

Een andere tool die kan helpen met het maken van architectuurmodellen is de GEMMA Softwarecatalogus. Door pakketten en koppelingen te registreren gekoppeld aan referentiecomponenten kan het applicatielandschap als een architectuurmodel geplot worden. Dit wordt vaak als startpunt gebruikt voor het werken met Archi of andere architectuurtools.

Beginnen met Archi

Op GEMMA Online staan meerdere handleidingen over hoe je met Archi kunt werken met de modelarchitectuur van GEMMA. Maak je gebruik van de Softwarecatalogus, dan staar daar handleidingen die daarvoor geschreven zijn. Heb je vragen over werken met Archi, stuur dan je vraag naar gemmaonline@vng.nl.