GEMMA bedrijfsarchitectuur

Dit is de actuele GEMMA Procesarchitectuur, gepubliceerd in juni 2017. Deze vervangt de GEMMA Procesarchitectuur uit 2011. Heeft u vragen of suggesties over de procesarchitectuur, kijk dan zeker op onze FAQ en plaats uw vraag of opmerking op de pagina Denk mee met de GEMMA Procesarchitectuur


Wat is de procesarchitectuur?

Een gemeentelijke procesarchitectuur maakt deel uit van de gemeentelijke bedrijfsarchitectuur. Een definitie van procesarchitectuur (Bron: DYA) is:

"Een procesarchitectuur is het geheel aan principes en modellen met betrekking tot de processen van de organisatie die nodig zijn om de businessdoelen te bereiken. De procesarchitectuur geeft aan welke hoofdprocessen de organisatie wil onderscheiden, aan welke eisen de processen moeten voldoen, wat de samenhang tussen processen is, welke processen uitbesteed worden, of organisatie brede uniformiteit wordt nagestreefd, etc."


De relatie en afbakening tussen de procesarchitectuur enerzijds en de bedrijfsarchitectuur en de bedrijfsstrategie anderzijds is belangrijk. Om dit in kaart te brengen baseren we ons op twee modellen: het generieke raamwerk voor informatiemanagement van Rik Maes en het bekende negenvlaksmodel uit de NORA .


Generiek raamwerk voor informatiemanagement en NORA raamwerk

De procesarchitectuur is onderdeel van de bedrijfsarchitectuur op het snijvlak van "inrichten" en "business". De bedrijfsarchitectuur operationaliseert de bedrijfsdoelen en -strategie en vormt het kader voor het uitvoeren van de activiteiten (verrichten) van het bedrijf. De bedrijfsstrategie an sich maakt dus geen deel uit van de bedrijfsarchitectuur of procesarchitectuur en zal als gegeven worden beschouwd. Onder die bedrijfsstrategie vallen de GEMMA architectuurprincipes.

De kolom "inrichten", gaat over de structuur en dus de architectuur van de organisatie. De kolommen "wie", "wat" en "hoe" uit de NORA-plaat vormen aldus een verdere opdeling van de architectuur/structuur van een organisatie. De procesarchitectuur vult het "hoe" van de bedrijfsarchitectuur in. Als onderdeel van de bedrijfsarchitectuur vormt de procesarchitectuur dus het kader voor de operationele processen in een organisatie. Die processen worden ingericht en uitgevoerd om het uit wetgeving en lokaal beleid afgeleide taken- en dienstenpakket van de organisatie te kunnen leveren.


Procesarchitectuur in de bedrijfsarchitectuur

Dit document richt zich op de procesarchitectuur. Maar de procesarchitectuur kan niet los gezien worden van de andere onderdelen van de bedrijfsarchitectuur. In onderstaande figuur, het kennismodel van de GEMMA, kun je de procesarchitectuur, het "hoe", terugvinden ongeveer in het midden van de figuur. De processen leveren producten en diensten, het "wat". Processen worden ondersteund door mensen, het "wie".

Een product is de coherente verzameling van services, vergezeld van een contract of verzameling overeenkomsten, die in zijn geheel wordt aangeboden aan (interne of externe) klanten. (Product) Product Een bedrijfsservice is een dienst die voorziet in de behoefte van een klant binnen of buiten de organisatie. (BusinessService) Bedrijfsservice Een deelservice is een onderdeel van een Bedrijfsservice. Dit kan een externe maar ook een interne bedrijfsservice zijn. Bv. het werkproces 'besluiten' uit de GEMMA-referentieprocessen, levert zo'n deelservice. Het wordt in verschillende bedrijfsprocessen gebruikt, maar het is geen service die de organisatie levert aan de buitenwereld. (BusinessService) Bedrijfsdeelservice Een gebeurtenis is iets dat gebeurt (intern of extern) en gedrag beïnvloedt (bv. bedrijfsprocessen en bedrijfsfuncties) (BusinessEvent) Gebeurtenis Een bedrijfsproces is een gedragselement dat gedrag groepeert op basis van een volgordelijkheid van activiteiten en dat tot doel heeft een gedefinieerde verzameling producten of bedrijfsservices te produceren. (BusinessProcess) Bedrijfsproces Een geordende reeks van processtappen die binnen één organisatorische eenheid binnen een organisatie wordt uitgevoerd met als doel een specifieke bijdrage (prestatie) te leveren aan een dienst die uiteindelijke zal worden geleverd aan een burger, een bedrijf of een andere organisatie. Voorheen 'werkproces' genoemd. (BusinessProcess) Deelproces (werkproces) Een geordende reeks handelingen die ononderbroken wordt uitgevoerd door één mens of machine binnen één bedrijfsfunctie (eenheid van tijd, plaats en handelen). (BusinessProcess) Processtap Een bedrijfsobject is een passief element dat vanuit bedrijfsperspectief relevantie heeft. (BusinessObject) Bedrijfsobject Een bedrijfsrol is de verantwoordelijkheid voor specifiek gedrag waar een bedrijfsactor aan toegewezen kan worden. (BusinessRole) Bedrijfsrol Een bedrijfssamenwerking is een (tijdelijke) samenstelling van twee of meer bedrijfsrollen resulterend in een specifiek collectief gedrag in een bepaalde context. (BusinessCollaboration) Bedrijfssamenwerkin- g Een bedrijfsactor is een organisatorische eenheid die in staat is bepaald (actief) gedrag te vertonen. (BusinessActor) Bedrijfsactor Principes zijn algemene regels en richtlijnen, en zijn bedoeld voor: * langdurig gebruik en worden zelden aangepast, * de ondersteuning van het informeren en bereiken van de missie van een organisatie. (Principle) Principe Een applicatieservice ontsluit functionaliteit naar afnemers van die functionaliteit. Een voorbeeld van een applicatieservice is de 'Aanmaken zaak' service. (ApplicationService) Applicatieservice Een applicatie-interface beschrijft hoe een component kan koppelen met zijn omgeving (ApplicationInterface) Applicatie-interface Een gegevensobject is een passief element dat geschikt is voor geautomatiseerde verwerking. (DataObject) Gegevensobject Een aggregatie van twee of meer applicatiecomponenten die samenwerken om collectief gedrag uit te voeren. Een voorbeeld van een applicatie-samenwerking is een zaaksysteem en een DMS die samen zorgen voor het 'administreren van zaakdocumenten'. (ApplicationCollaboration) Applicatiesamenwerki- ng Een samenhangende groep interne gedragingen van een applicatiecomponent. Via applicatiefuncties realiseert een applicatiecomponent applicatieservices. Een voorbeeld van een applicatiefunctie is de Raadplegen zaakdocumenten functie. (ApplicationFunction) Applicatiefunctie Een bedrijfsfunctie is een gedragselement dat gedrag groepeert op basis van een bepaalde verzameling criteria (zoals vereiste bedrijfsmiddelen en/of competenties). (BusinessFunction) Bedrijfsfunctie Een standaard is een afspraak tussen organisaties of afdelingen om in specifieke situaties gebruik te maken van een bepaald voorgedefinieerd formaat of protocol. (Constraint) Standaard Een standaardversie geeft de volgorde aan waarin de standaard in de tijd is gewijzigd. Een standaardversie is het resultaat van een proces waarin een standaard is gerealiseerd of gewijzigd. (Constraint) Standaardversie Definitie: een referentiecomponent is een type applicatiecomponent. De ArchiMate definitie van een applicatiecomponent is: Een modulair, zelfstandig inzetbaar en vervangbaar deel van een systeem, dat zijn functionaliteit aanbiedt via goed gedefinieerde interfaces. Applicatiecomponenten stellen functionaliteit beschikbaar, die gebruikt wordt om de applicatiediensten mee te leveren. (ApplicationComponent) Referentiecomponent Indeling van standaarden voor de (mate van) bouwbaarheid en testbaarheid (Grouping) Standaardgroep Kleinst mogelijke eenheid van werk, uitgevoerd door één persoon of machine op één plek op één moment. (BusinessProcess) Handeling De buitengemeentelijke component is een applicatiecomponent die staat voor de sectorale en landelijke voorzieningen waar gemeenten informatie ophalen, delen en of uitwisselen van gegevens met overheidsorganisaties, ketenpartners, burgers en bedrijven. (ApplicationComponent) Buitengemeentelijk component De buitengemeentelijke service is een applicatie service (of koppelvlak) die de sectorale en landelijke voorzieningen aanbieden aan haar afnemers. (ApplicationService) Buitengemeentelijke service Het applicatiefunctiegroepelement groepeert concepten die bij elkaar horen op basis van gedeelde eigenschappen. (ApplicationFunction) Applicatiefunctiegroe- p AggregationRelationship AggregationRelationship groepeert TriggeringRelationship leidt tot AggregationRelationship is opgebouwd uit AggregationRelationship is opgebouwd uit TriggeringRelationship leidt tot TriggeringRelationship leidt tot TriggeringRelationship leidt tot RealizationRelationship realiseert RealizationRelationship realiseert AssociationRelationship is gerelateerd aan AggregationRelationship groepeert AssignmentRelationship is toegewezen aan AggregationRelationship groepeert ServingRelationship wordt gebruikt door RealizationRelationship realiseert ServingRelationship wordt gebruikt door AssignmentRelationship is toegewezen aan AggregationRelationship groepeert ServingRelationship wordt gebruikt door RealizationRelationship realiseert RealizationRelationship realiseert AccessRelationship benadert AssignmentRelationship is toegewezen aan AggregationRelationship groepeert AggregationRelationship groepeert AccessRelationship benadert SpecializationRelationship specialiseert AggregationRelationship groepeert AccessRelationship benadert Heeft toegang tot een bedrijfsobject en: * Is verantwoordelijk voor * is eigenaar van * is beheerder van * is raadpleger van (AccessRelationship) heeft toegang tot AssignmentRelationship is toegewezen aan SpecializationRelationship specialiseert AggregationRelationship groepeert AggregationRelationship groepeert RealizationRelationship Realiseert standaard AggregationRelationship groepeert AggregationRelationship groepeert AggregationRelationship is opgebouwd uit TriggeringRelationship leidt tot TriggeringRelationship leidt tot ServingRelationship wordt gebruikt door (verkorte relatie) RealizationRelationship Realiseert standaard RealizationRelationship realiseert ServingRelationship wordt gebruikt door Deze svg is op 06-12-2019 07:52:39 CET gegenereerd door ArchiMedes © 2016-2019 XL&Knowledge. ArchiMedes 06-12-2019 07:52:39 CET


De GEMMA bedrijfsarchitectuur is weer onderdeel van de GEMMA architectuur. Raadpleeg de toelichting op het GEMMA kennismodel voor meer informatie over het kennismodel van de GEMMA architectuur en definities van de architectuurconcepten.


Bedrijfsfuncties en bedrijfsprocessen

Er is nog wel wat verwarring over het verschil tussen bedrijfsfuncties en processen. Kort gezegd geldt: bedrijfsfuncties gaan over "wat de gemeente doet", bedrijfsprocessen hebben betrekking op "hoe de gemeente dat doet". Het GEMMA bedrijfsfunctiemodel beschrijft wat een gemeentelijke organisatie doet onafhankelijk van hoe het wordt uitgevoerd. Het kijkt naar een organisatie als een verzameling van activiteiten die worden uitgevoerd en clustert deze tot logische eenheden die soortgelijke kennis en competenties vragen. Het model vormt een neutraal referentiekader waarin nog geen organisatie-specifieke keuzen staan. Aangezien organisaties in tijd meestal dezelfde activiteiten blijven uitvoeren is het model daardoor stabiel van aard. Veranderingen vinden vooral plaats op het niveau van bedrijfsprocessen. Dit maakt het bedrijfsfunctiemodel structureel anders dan een procesmodel. Een procesmodel legt de nadruk op het afhandelen van gebeurtenissen door een specifieke volgordelijkheid van activiteiten aan de hand van specifieke bedrijfsregels. De uitvoering van een bedrijfsproces overstijgt de grenzen van een enkele bedrijfsfunctie. Het gedeelte van een bedrijfsproces dat binnen de verantwoordelijkheid van een enkele bedrijfsfunctie valt, noemen we een deelproces (raadpleeg voor een uitgebreide beschrijving van de aggregatieniveaus van processen de proceshiërarchie). Vanuit het perspectief van de procesarchitectuur kunnen we daarom een bedrijfsfunctie ook beschouwen als een groepering van deelprocessen.

Onderstaande figuur geeft een voorbeeld van de relatie tussen bedrijfsfuncties en bedrijfsprocessen. In dit voorbeeld is het bedrijfsproces "Behandelen vergunningaanvraag" uitgesplitst naar deelprocessen, en elk deelproces is toegewezen aan een bedrijfsfunctie. Het voorbeeld illustreert hoe uitgewerkte bedrijfsprocessen een pad uitstippelen door de diverse bedrijfsfuncties. Merk op dat hoewel het voorbeeld een primaire bedrijfsproces betreft, deze relatie ook geldt bij sturende en ondersteunende processen.


Relatie tussen bedrijfsfuncties en deelprocessen (uit model: GEMMA 2) - Toon SVG


Bedrijfsobjecten en bedrijfsprocessen

Ook de relatie tussen bedrijfsobjecten en bedrijfsprocessen heeft een toelichting nodig. Kort gezegd: bedrijfsprocessen hebben betrekking op "hoe de gemeente iets doet", bedrijfsobjecten gaan over "waarop dat betrekking heeft". Het GEMMA bedrijfsobjectmodel beschrijft de objecten waarmee organisaties te maken hebben. Het gaat met name over de objecten waarover ook gegevens worden vastgelegd. Bij het uitvoeren van processen worden de gegevens van een bedrijfsobject gebruikt en bijgewerkt. Onderstaande figuur geeft een voorbeeld van een bedrijfsobject in relatie tot (de deelprocessen binnen) het bedrijfsproces "Behandelen vergunningaanvraag".


Relatie bedrijfsobjecten en processen (uit model: GEMMA 2) - Toon SVG


Bedrijfsactoren en -rollen en bedrijfsprocessen

Een andere belangrijke relatie in de procesarchitectuur is die tussen enerzijds actoren en rollen en anderzijds bedrijfsprocessen. In het informatiemanagementraamwerk is die relatie goed zichtbaar: actoren en rollen betreffen de "wie"-vraag in de architectuur, bedrijfsprocessen de "hoe"-vraag. In de GEMMA-architectuur koppelen we bij voorkeur rollen aan processen (in plaats van actoren), omdat rollen door meerdere actoren ingevuld kunnen worden. De toewijzing van een rol aan een processtap betreft dan de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van die processtap. Onderstaande figuur geeft een voorbeeld van bedrijfsrollen in relatie tot (de deelprocessen binnen) het bedrijfsproces "Behandelen vergunningaanvraag".


Relatie tussen bedrijfsrollen en processen (uit model: GEMMA 2) - Toon SVG


Bedrijfs- en deelservices en bedrijfsprocessen

Een laatste belangrijke relatie is die tussen services en processen. In het informatiemanagementraamwerk staat de term "diensten" in de "wat"-kolom. We koppelen bedrijfsservices op het niveau van bedrijfsprocessen: een bedrijfsproces beoogt altijd een bedrijfsservice te leveren. Een niveau lager levert een deelproces een deelservice. Onderstaande figuur geeft een voorbeeld van services in relatie tot (de deelprocessen binnen) het bedrijfsproces "Behandelen vergunningaanvraag".


Klant-tot-klantproces - services (uit model: GEMMA 2) - Toon SVG