Aan deze wiki wordt momenteel gewerkt. Het kan zijn dat tijdens deze werkzaamheden links niet werken of dat sommige views niet of onvolledig getoond worden.

Katern GEMMA Verbinden


Verbinden in ketens en netwerken

Gemeenten werken in toenemende mate, en op verschillende manieren samen met partijen uit de ketens en netwerken waarmee zaken worden gedaan. Uitwisseling vindt plaats via geautomatiseerde berichtuitwisseling waarbij geen directe menselijke tussenkomst nodig is en gegevens worden uitgewisseld via portaalomgevingen die door gemeenten aan ketenparters ter beschikking worden gesteld. Onderstaande figuur geeft de functies uit de GEMMA informatiearchitectuur weer die invulling geven aan deze beide manieren van uitwisseling.

ArchiMateNote Informatiebeveiliging ArchiMateNote Verbinden Een groep met publieksdienst domeinspecifieke functionaliteit voor de (medewerkers) van de gemeente (ApplicationFunction) Publieksdiensten-functionaliteit voor gemeente Een groep met sociaal domeinspecifieke functionaliteit voor de (medewerkers) van de gemeente (ApplicationFunction) Sociaal domeinfunctionaliteit voor gemeente Een groep met openbare orde en veiligheid domeinspecifieke functionaliteit voor de (medewerkers) van de gemeente (ApplicationFunction) Openbare Orde en Veiligheidfunctionaliteit voor gemeente Een groep met specifieke ruimtelijke domeinfunctionaliteit voor de gemeente zelf. (ApplicationFunction) Ruimtelijk domeinfunctionaliteit voor gemeente ApplicationFunction Openbare Orde en Veiligheidfunctionaliteit voor inwoners en ondernemers Een groep functionaliteit voor klanten van de gemeente: inwoners en ondernemers. Met deze functionaliteit stelt de gemeente haar klanten in staat om dingen te doen. Bijvoorbeeld het aanvragen van producten of diensten, het inzage krijgen in voor hen relevante gegevens, etc. De verwachting is dat deze groep functionaliteit zowel in omvang als in rijkheid gaat groeien om steeds meer 'self-service' door klanten mogelijk te maken. (ApplicationFunction) Sociaal domeinfunctionaliteit voor inwoners en ondernemers ApplicationFunction Ruimtelijk domeinfunctionaliteit voor inwoners en ondernemers ApplicationFunction Publieksdiensten-functionaliteit voor inwoners en ondernemers ApplicationFunction Ondersteuningfunctionaliteit voor inwoners en ondernemers ApplicationFunction Bestuurfunctionaliteit voor inwoners en ondernemers ApplicationFunction Ondersteuningsfunctionaliteit voor gemeente ApplicationFunction Bestuurfunctionaliteit voor gemeente ApplicationFunction Ruimtelijk domeinfunctionaliteit voor ketenpartners ApplicationFunction Publieksdiensten-functionaliteit voor ketenpartners ApplicationFunction Openbare Orde en Veiligheidfunctionaliteit voor ketenpartners ApplicationFunction Sociaal domeinfunctionaliteit voor ketenpartners ApplicationFunction Ondersteuningsfunctionaliteit voor ketenpartners ApplicationFunction Bestuurfunctionaliteit voor ketenpartners ApplicationCollaboration Generieke digitale infrastructuur (GDI) ApplicationCollaboration Interconnectiviteit ApplicationCollaboration Gegevens ApplicationCollaboration Basisregistraties ApplicationCollaboration Stelsel voorzieningen ApplicationCollaboration Identificatie en authentificatie ApplicationCollaboration Dienstverlening ApplicationCollaboration Sectorale digitale infrastructuur ApplicationCollaboration Sectorale dienstverlening ApplicationCollaboration Sectorale registraties ApplicationCollaboration Sectorale interconnectiviteit ApplicationCollaboration VNG Realisatie gemeentelijke ondersteuning Een groep gedeelde generieke functionaliteit die voornamelijk ten dienste staat aan andere applicatiefuncties. (ApplicationFunction) Gedeelde generieke functionaliteit Functionaliteit voor het opslaan en naar andere applicaties ontsluiten van zaaktypegegevens. (ApplicationFunction) Registreren en delen van zaaktypen Functionaliteit voor het registreren en aan applicaties beschikbaar stellen van zaakgegevens, zaaktypen en documenten. Deze applicatiefunctie levert zowel diensten aan de specifieke functionaliteit van de gemeente (beheren zaken, inzage in lopende zaken voor de professional) als aan de functionaliteit voor de burger (tonen en bijwerken lopende zaken). (ApplicationFunction) Registreren en delen van zaken Functionaliteit voor het registreren en delen van documenten (ApplicationFunction) Registreren en delen van documenten Functionaliteit voor het registreren en naar applicaties ontsluiten van basis- en aangehaakte gegevens. (ApplicationFunction) Registreren en delen van basisgegevens Functionaliteit voor het registreren, delen en integreren van actuele en historische gegevens uit verschillende bronnen en het ontsluiten hiervan naar andere applicaties. (ApplicationFunction) Registreren en delen van gegevenssets Functionaliteit voor het genereren van documenten (ApplicationFunction) Genereren van documenten Functionaliteit voor het (door)leveren van gegevens van een bron aan binnengemeentelijke afnemende applicaties. Afnemers krijgen gegevens geleverd op basis van abonnementen die door de afnemers zijn ingesteld. (ApplicationFunction) Distribueren en synchroniseren van gegevens Functionaliteit waarmee open data worden ontsloten naar applicaties of apps. (ApplicationFunction) Verzamelen en ontsluiten van open data Functionaliteit voor het melden van gerede twijfel over de juistheid van over gegevens aan de desbetreffende bronhouders. Dit terugmelden kan zowel voor gegevens uit binnengemeentelijke registraties als voor gegevens uit landelijke basisregistraties. (ApplicationFunction) Registreren en delen van terugmeldingen Functionaliteit voor het uitvoeren en automatiseren van processen (ApplicationFunction) Aanmaken en geautomatiseerd uitvoeren processen Functionaliteit ten dienste van applicaties voor het beheren van identiteiten, rollen en autorisaties van gebruikers. (ApplicationFunction) Registreren en delen van identiteiten en autorisaties Functionaliteit voor het routeren van procesoutput (berichten, documenten) naar diverse kanalen, zoals berichtenbox, e-mail of printer. (ApplicationFunction) Formatteren en routeren van procesoutput Functionaliteit voor het duurzaam opslaan, in stand en toegankelijk houden van informatieobjecten. (ApplicationFunction) Duurzaam opslaan en ontsluiten informatieobjecten Functionaliteit voor het registreren en delen van beschrijvingen van (web)services (ApplicationFunction) Registreren en delen van servicebeschrijvingen Functionaliteit voor het registreren en delen van kerngegevens (ApplicationFunction) Registreren en delen van kerngegevens Functionaliteit voor het ontvangen en routeren van notificaties van bronsystemen naar gemeentelijke afnemers. Functionaliteit omvat het inwinnen van configuratie van bronnen en afnemers, instellen van abonnementen van afnemers, ontvangs en routering van notificaties en logging van ontvangen en gerouteerde signalen (ApplicationFunction) Inwinnen en routeren van notificaties Functionaliteit voor het opslaan en ontsluiten van logrecords die door informatiesystemen zijn aangemaakt. (ApplicationFunction) Registreren en delen van loggegevens Functionaliteit voor het uitwisselen, transformeren en routeren van berichten (ApplicationFunction) Routeren en transformeren van berichten Functionaliteit die de gemeente aanbiedt aan ketenpartners om zaken met de gemeente af te kunnen handelen. (ApplicationFunction) Generieke functionaliteit voor ketenpartners Functionaliteit voor het ondersteunen van het digitaal samenwerken in team verband. (ApplicationFunction) Ondersteunen van digitaal samenwerken Functionaliteit die een gemeente beschikbaar stelt aan ketenpartners om informatie aan te leveren, zoals statistische en verantwoordingsinformatie (ApplicationFunction) Aanleveren van informatie Functionaliteit die een gemeente beschikbaar stelt aan ketenpartners om facturen of declaraties (bij voorkeur elektronisch) in te kunnen dienen. (ApplicationFunction) Ondersteunen van factuur en declaratieindiening Een groep functionaliteit voor klanten van de gemeente: inwoners en ondernemers. Met deze functionaliteit stelt de gemeente haar klanten in staat om dingen te doen. (ApplicationFunction) Generieke functionaliteit voor inwoners en ondernemers Functionaliteit die burgers of bedrijven in staat stelt om afgenomen producten of diensten, bijbehorende leges of andere verschuldigde bedragen af te rekenen. (ApplicationFunction) Afrekenen van producten en diensten Functionaliteit waarmee een burger of bedrijf zijn gegevens kan inzien, lopende zaken kan volgen en waarmee persoonlijke gegevens, zoals het e-mail adres of telefoonnummer, kan worden gewijzigd. De burger kan aanlopende zaken documenten toevoegen en gegevens aanvullen. Dit kan (op termijn) worden ingevuld via mijnoverheid.nl. (ApplicationFunction) Tonen en bijwerken lopende zaken en mijn gegevens Functionaliteit waarmee ingespeeld kan worden op ideeën en denkkracht van inwoners. Via burgerparticipatie worden bewoners uit de wijk samenwerkingspartners bij planning, ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid. Het doel van burgerparticipatie kan verschillen, er is geen vast format voor; de uitkomst ervan staat niet vast. (ApplicationFunction) Ondersteunen van burgerparticipatie Functionaliteit voor burgers, bedrijven en instellingen om afspraken te maken met de gemeente, bijvoorbeeld in het kader van werken op afspraak. (ApplicationFunction) Maken van afspraken Functionaliteit voor het actief aan het publiek beschikbaarstellen van informatieobjecten (ApplicationFunction) Beschikbaarstellen van informatieobjecten Functionaliteit voor het publiceren van een overzicht van de beschikbare gemeentelijke producten en diensten en de bijbehorende modaliteiten. (ApplicationFunction) Publiceren gemeentelijke producten en diensten Functionaliteit voor het stapsgewijs leiden van klanten naar het juiste product. (ApplicationFunction) Geleiden van klanten Functionaliteit om te meten hoe tevreden afnemers zijn over dienstenlevering (ApplicationFunction) Klanttevredenheidsmet- ing en analyse Functionaliteit waarmee burgers of ondernemers producten of diensten kunnen aanvragen en eventueel gewenste aanvullende informatie toe kunnen voegen. (ApplicationFunction) Aanvragen van producten en diensten Functionaliteit voor het tonen van webcontent aan burgers en bedrijven. (ApplicationFunction) Tonen van (web)content Een groep met functionaliteit voor de gemeente zelf. Deze groep bestaat uit generieke functionaliteit die in veel gemeentelijke processen/domeinen/bedrijfsfuncties inzetbaar is. (ApplicationFunction) Generieke functionaliteit voor gemeente Functionaliteit waarmee klantcontacten vastgelegd kunnen worden. Klantcontacten kunnen geïnitieerd worden door de burger en/of door de gemeente. (ApplicationFunction) Beheren van klantcontacten Functionaliteit voor het aanmaken van zaken, het tonen en bijwerken van zaakgegevens en bijbehorende documenten alsmede het agenderen van zaken en het tonen en bijwerken van zaaktypen. (ApplicationFunction) Beheren van zaken Functionaliteit voor het creëren en tonen van managementinformatie. Hieronder valt functionaliteit voor het integreren van gegevens en het maken en tonen van standaard en custom rapportages of trendanalyes. (ApplicationFunction) Beheren van managementinformatie Functionaliteit voor het beheren en publiceren van informatie over producten en diensten die door de gemeente worden aangeboden, bijvoorbeeld over het aanvraagproces, de voorwaarden om in aanmerking te komen of de prijs. Vaak wordt dit een producten- en dienstencatalogus (PDC) genoemd. (ApplicationFunction) Beheren van producten en diensten Functionaliteit voor het beheren en publiceren van webcontent. (ApplicationFunction) Beheren van webcontent Functionaliteit voor het aanmaken, ontwerpen, wijzigen en verwijderen van elektonische formulieren en interactieve vraag-antwoord dialogen. (ApplicationFunction) Beheren van e formulieren Functionaliteit voor het definiëren, monitoren en analyseren van processen . (ApplicationFunction) Beheren van processen Functionaliteit voor het ondersteunen van het digitaal samenwerken in team verband. (ApplicationFunction) Ondersteunen van digitaal samenwerken Functionaliteit voor het beheren van documenten. Hieronder valt het aanmaken, bijwerken en verwijderen van documenten, alsmede functionaliteit voor het metadateren en ondertekenen van documenten (ApplicationFunction) Beheren van documenten Functionaliteit voor het in bewaring geven en beheren van informatieobjecten. (ApplicationFunction) Archiveren van informatieobjecten Functionaliteit voor het digitaal ondertekenen van documenten. (ApplicationFunction) Digitaal ondertekenen documenten Functionaliteit voor het digitaliseren van papieren documenten. Functionaliteit om papieren documenten te scannen (digital-reborn), eventueel verder te digitaliseren (tekstherkenning) en in een digitaal formaat op te slaan. (ApplicationFunction) Digitaliseren van documenten Functionaliteit waarmee afspraken vastgelegd kunnen worden. Afspraken kunnen geïnitieerd worden door de burger en/of door de gemeente. (ApplicationFunction) Beheren van afspraken Functionaliteit voor het vastleggen en bieden van inzicht in uitvoering van bestuurlijk opgedragen activiteiten. (ApplicationFunction) Ondersteunen bewaking bestuurlijke activiteiten Deze svg is op 25-03-2019 11:50:22 CET gegenereerd door ArchiMedes © 2016-2018 XL&Knowledge. ArchiMedes 25-03-2019 11:50:22 CET

Figuur - GEMMA functies voor het verbinden met ketens en netwerken (uit model: GEMMA 2) - Toon SVG



Uitwisseling van gegevens tussen gemeenten en ketenpartijen

De wijze waar uitwisseling van gegevens tussen gemeenten en ketenpartijen tot stand komt is afhankelijk van ketenafspraken en onderlinge afspraken partijen. Partijen hebben vanuit de informatiearchitectuur grofweg twee manieren waarop gegevens uitgewisseld kunnen worden; via webservices en via portaalomgevingen. In het geval van het gebruik van webservices zal de gemeente aan ketenpartijen één of meer webservices ter beschikking stellen die door de ketenpartijen gebruikt kunnen worden voor het aanleveren van gegevens. Indien gekozen wordt voor aanlevering van gegevens via een portaalomgeving zal de gemeente aan ketenpartijen een portaalomgeving ter beschikking stellen. Via dit portaal kunnen ketenpartijen bestanden up- en downloaden en vaak ook via e-formulierachtige oplossingen gegevens aanleveren. Zowel bij webservices als bij portalen is er uiteraard sprake van beveiligde verbindingen die alleen door geautoriseerde gebruikers kunnen worden gebruikt. Vanuit de GEMMA informatiearchitectuur wordt voor uitwisseling via webservices de servicebuscomponent gepositioneerd. Voor uitwisseling via portaaldiensten is de beveiligd ketenparterportaalcomponent beschikbaar.

Standaardisatie van gegevens en informatieuitwisseling

Om de uitwisseling van gegevens tussen gemeenten en ketenpartijen efficiënt te laten verlopen is, ongeacht de manier waarop de uitwisseling technische plaat vindt, het nodig om afspraken te maken tussen partijen over gegevensuitwisseling, gegevensbetekenis en overkoepelende werkprocessen. Deze afspraken zijn randvoorwaardelijk voor het tot stand brengen van een goede interoperabiliteit. De afspraken zijn de kaders (architectuur, standaarden, e.d.) waarbinnen nadere, specifieke afspraken (koppelvlakstandaarden) gemaakt worden. Deze afspraken kunnen gelden tussen gemeenten en keten- of netwerkpartners maar kunnen ook worden toegepast bij integratie van binnengemeentelijke processen en systemen.

Door VNG Realisatie wordt in koppelvlakstandaardbeschrijvingen invulling gegeven aan de beschreven aanpak en niveaus van afspraken. De verschillende niveaus van afspraken die in een koppelvlakstandaardbeschrijving opgenomen worden hieronder beschreven.

Procesketens

Onderstaande figuur geeft de samenwerking tussen drie organisaties via een tweetal koppelvlakstandaarden weer. Het samenwerkende totaal aan koppelvlakstandaarden en bedrijfsprocessen in een bepaalde context noemen we een procesketen.

Procesketen van samenwerkende organisaties
Figuur - Procesketen van samenwerkende organisaties


Een procesketen is een geordende reeks bedrijfsprocessen die door verschillende organisaties wordt uitgevoerd met als doel om via meerdere organisatie een (combinatie van) dienst(en) te leveren aan een burger of een bedrijf. In de beschrijving van het procesketen wordt op hoog niveau beschreven welke business actoren een rol spelen binnen het proces, wat hun rol is binnen de keten en wat de interacties zijn die tussen de actoren spelen. Een procesketen is te beschouwen als de context waarbinnen processen in een netwerk van organisaties plaatsvinden. Voorbeeld van een procesketen is het afhandelen van een Wmo-voorziening aanvraag. Ontvangst van de aanvraag, beoordeling van de aanvraag en besluitvorming is de verantwoording van de gemeente. Het leveren van de voorziening is de verantwoordelijkheid zijn van een zorgaanbieder.

Binnen een procesketen spelen koppelvlakstandaarden een belangrijke rol in de uitwisseling van gegevens tussen partijen. Een koppelvlakstandaard bestaat uit een set van procesmatige, semantische, syntactische en technische afspraken die nodig zijn om de communicatie tussen de partijen mogelijk te maken, en goed te laten verlopen. Een koppelvlakstandaard wordt beschreven in een koppelvlakbeschrijving. Koppelvlakstandaardbeschrijvingen beschrijven de afspraken tussen partijen over de bedrijfsprocessen en interactiepatronen, definities van gegevens en berichten en wijze van technische uitwisseling. Een koppelvlakstandaardbeschrijving bevat dus zowel proces-, inhoud- als techniekaspecten.

Onderstaande figuur geeft de verschillende niveaus weer waarop in een koppelvlakstandaardbeschrijving afspraken gemaakt dienen te worden om de interoperabiliteit te borgen.

Koppelvlakstandaardbeschrijving niveaus
Figuur - Koppelvlakstandaardbeschrijving niveaus


Hieronder wordt beschreven welke elementen per niveau in een koppelvlakstandaardbeschrijving opgenomen worden.

Bedrijfsprocesniveau

Binnen een koppelvlakstandaardbeschrijving worden op hoog niveau de bedrijfsprocessen van de verschillende actoren beschreven. Alleen de bedrijfsprocessen die relevant zijn voor het koppelvlak worden beschreven. Van bedrijfsprocessen wordt de inrichting op hoofdlijnen beschreven en wordt de samenhang van de bedrijfsprocessen met de interactieprocessen beschreven. Deze beschrijving is van belang voor de verschillende partijen om toepassing van de koppelvlakstandaard te kunnen duiden. Bedrijfsprocessen worden gemodelleerd via BPMN diagrammen.

Interactieprocesniveau

Het interactieproces beschrijft de verschillende gegevensuitwisselingsactiviteiten die de ketenpartners in het kader van hun ketentaak uitvoeren. Het opstellen van een interactieproces helpt om alle uitgewisselde gegevens boven water te krijgen zodat deze vervolgens gestandaardiseerd en beschreven kunnen worden. Het uiteindelijke doel van het beschrijven van het interactieproces is de automatisering van dit interactieproces zodat de gegevens automatisch tussen de bedrijfssystemen van de partijen binnen die participeren in de procesketen uitgewisseld kunnen worden. Het beschreven interactieproces vormt de basis voor deze automatisering. Het beschrijven en modelleren van een interactieproces is optioneel voor koppelvlakstandaarden die binnengemeentelijke koppelvlakken beschrijven. Interactieprocessen worden gemodelleerd via UML collaboration diagrammen.

Inhoudsniveau

Op het niveau van de inhoud wordt onderscheid gemaakt in de gegevens en de applicaties die een rol spelen.

Gegevens

Belangrijk onderdeel van een koppelvlakstandaardbeschrijving is het betekenis geven aan de binnen de interactieprocessen uitgewisselde gegevens en informatie. Het gaat hierbij om het gestructureerd beschrijven van de semantiek, syntax en samenhang van deze gegevens en informatie. Modellering van deze elementen vindt plaats via UML klassen- en objectendiagrammen en XSD’s.

Applicaties

Onderdeel van een koppelvlakbeschrijving kan een beschrijving zijn van de wijze waarop de uit te wisselen gegevens en informatie via (referentie)componenten verzameld en verstuurd, of ontvangen en afgehandeld worden. In deze beschrijving worden de rollen van de verschillende (referentie)systemen geduid en worden verantwoordelijkheden van deze systemen beschreven. Applicatiesamenwerkingen worden beschreven via ArchiMate diagrammen.

Techniekniveau

De techniek beschrijft de wijze waarop gegevens technisch uitgewisseld worden. Onderdeel van de beschrijving zijn berichtuitwisseling scenario’s, de beveiliging van gegevens- en informatie-uitwisseling en gebruikte communicatievoorziening. Modellering van de techniekelementen van een koppelvlakbeschrijving vindt onder andere plaats via UML sequence diagrammen.

Kennismodel

De verschillende architectuurelementen die in een koppelvlakstandaard van belang zijn, en hun onderlinge samenhang worden in onderstaand ArchiMate diagram weergegeven.

VNG Realisatie kennismodel koppelvlakstandaarden
Figuur - VNG Realisatie kennismodel koppelvlakstandaarden view