GEMMA review Implicaties Architectuurprincipes NORA 2023

Op deze pagina staat het resultaat van de VNG-review van de implicaties van de NORA-architectuurprincipes. Zie voor de uitleg van de implicaties de toelichting op NORA Online. De architectuurprincipes zijn al eerder gereviewd binnen VNG en door gemeentelijke architecten. Tijdens deze review is in dezelfde lijn gekeken wat overgeërfd kan worden vanuit de NORA omdat dit ook van toepassing is voor de GEMMA. Doordat het een breed spectrum is vanuit de ambitie, wettelijke taken van een gemeente zijn er veel implicaties. Dit wordt nog extra aangevuld omdat er veel diepgaande en snel opvolgende ontwikkelingen op gemeente afkomen. Deze implicaties geven hier gezamenlijk een concrete richting aan. Dit impliceert ook dat het levende implicaties zijn die wat meer aan verandering onderhevig zijn dan de kernwaarden en kwaliteitsdoelen en architectuurprincipes.

Toelichting[bewerken]

Hieronder staat twee tabellen met daarin de reviewopmerkingen:

  1. Review_NORA-implicaties
  2. Toevoegingen vanuit GEMMA review 1e ronde

In de eerste tabel begint het met het ID van de implicatie. Daarna een kolom met de titel van (inclusief verwijzing naar) de NORA Online-pagina van de betreffende implicatie. Daar staat nog meer informatie. In de derde kolom zijn hierop vanuit gemeenteperspectief opmerkingen gegeven. In de vierde kolom wordt een voorstel gedaan voor een aangepaste implicatie indien we willen afwijken of een link met een Architectuurprincipe toe willen voegen. In de vijfde kolom wordt de actie aangegeven hoe we de review gaan verwerken. In de laatste 2 kolommen wordt nog bron/besluit toegevoegd en indien van toepassing een link met het GEMMA architectuurprincipe toegevoegd.

De tweede tabel heeft dezelfde opbouw, alleen zijn daar nog implicaties toegevoegd voor de gemeenten. Een aantal implicaties vanuit de NORA bestonden uit meerdere implicaties. Voor de GEMMA zijn een aantal van deze ontrafeld en gescheiden opgenomen in nieuwe implicaties.

De derde tabel (Overzicht implicaties (NORA)) is uiteindelijk de totale lijst met GEMMA implicaties die van toepassing zijn op gemeenten waarin de acties uit tabel 1 zijn verwerkt.

Review NORA-implicaties[bewerken]

ID

(link naar NORA)

Implicatie Opmerking Voorstel Actie Bron/besluit toegevoegd op NORA Is implicatie van NORA Architectuurprincipe Toegevoegd

GEMMA Architectuurprincipe

IMP001 Beschrijf informatieobjecten in een model Waarom alleen 'generiek'? Principe moet juist algemeen van aard zijn en dus ook op specifieke situaties van toepassing zijn. Verder is een informatiemodel ook slechts 1 manier van beschrijven maar is bijv. een beschrijving van een REST-service met OAS ook een voorbeeld van goed beschrijven van data. Beschrijf informatie objecten op een gestandaardiseerde manier
  1. Definitie informatieobjecten en bedrijfsobjecten verbeteren
  2. Verwerken voor de GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA
IMP002 Voorkom verlies van informatie Nav: "Leveranciersafhankelijkheid wordt voorkomen": dit is onmogelijk dus zou beter zijn: "maak afgewogen keuzes leveranciersonafhankelijkheid zodat duurzaamheid geborgd is. Voorstel overnemen in de GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA
IMP002 Voorkom verlies van informatie Eens met de conclusie in de tekst dat dit meerdere implicaties lijken te zijn. Ze worden echter al geborgd door IMP091, IMP025, IMP034 en IMP047. Duurzaamheid by design als implicatie. Uitleg van de tekst kan blijven staan. Overige is geborgd bij implicatie 091, Voorstel overnemen voor de GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA Archiefwet 2021
IMP003 Maak zoveel mogelijk data beschikbaar als open data De aanbeveling om (linked) open data te gebruiken kent op zich ook weer allerlei implicaties. Maak zoveel mogelijk relevante data proactief beschikbaar als open data waarbij linked open data de voorkeur heeft. Voorstel overnemen voor de GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA Who en Woo en AVG
IMP004 Minimaliseer het gebruik van gegevens Gegevens is te algemeen. Er worden vertrouwelijke gegevens bedoeld. Pas dataminimalisatie toe Voorstel overnemen voor de GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA AVG
IMP005 Bied één contactpunt (Single point of contact) Richt een of meer contactpunten in die aansluiten bij gebruikersbehoeften. Zo hoeven burgers en bedrijven niet met verschillende partijen te schakelen om de dienst af te kunnen nemen. Toelichting aangepast Voorstel overnemen voor de GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA
IMP006 Ken je afnemers en stem diensten hierop af Digitaal inclusief voor gemeenten is niet beperkt tot inwoners/afnemers maar ook voor gebruikers/interne medewerkers. Zeker gezien de leeftijdsopbouw in de personeelsbestanden van gemeenten. Ken je gebruikers en stem je diensten hierop af. Link toegevoegd met AP

Voorstel overnemen voor de GEMMA en als reactie als voorstel terug naar NORA.

IMP007 Verwijs naar de bron Gebruik brondata Voorstel overnemen voor de GEMMA en als reactie als voorstel terug naar NORA. Regeling besluit 10 basisregistraties en wet BRP en besluit BAG en besluit BRO
IMP008 Maak besluiten traceerbaar en controleerbaar De vraag is of tijdsreizen op korte termijn de oplossing is. Dit gaat alleen werken als alle bronnen dit ondersteunen en dat is de komende jaren nog niet het geval. Een alternatief is het bij een besluit opnemen van de gebruikte gegevens en deze opslaan bij het besluit. Tijdeizen is hiervoor een mogelijkheid. Alleen gaat dat werken als alle bronnen dit ondersteunen en dat is de komende jaren nog niet het geval. Een alternatief is het bij een besluit opnemen van de gebruikte gegevens en deze opslaan bij het besluit. Voorstel met alternatief toevoegen in de tekst van de implicatie. Voorstel overnemen in de GEMMA. Als voorstel terug naar NORA.
IMP009 Geef de afnemer inzage in rechten en voorwaarden en plichten Niets
IMP010 Bied multi- en omni-channel dienstverlening Link toegevoegd met AP
IMP011 Sluit aan op het voorkeurskanaal van de gebruiker Link toegevoegd met AP Wmbev
IMP012 Maak de dienst toegankelijk voor alle gebruikers Link toegevoegd met AP Wet Digitale Toegankelijkheid
IMP013 Maak de dienst toegankelijk voor anderstaligen Voor SDG-producten is dit een eis. Voor de overige gemeentelijke producten en diensten vraag ik me af je dit zou willen verplichten. Maak de dienst en informatie daarover toegankelijk voor anderstaligen Voorstel overnemen voor de GEMMA en als reactie als voorstel terug naar NORA.
IMP014 Elimineer overbodige processtappen (voor de afnemer) Slechte formulering. "Elimineer overbodige" is zo vanzelfsprekend dat het niks meer zegt. Biedt afnemers zo compact mogelijke processen. Voorstel overnemen voor de GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA
IMP015 Maak beveiligingsmaatregelen zo gebruiksvriendelijk mogelijk Terechte opmerking die voor veel meer princpes geldt: naast gebruikersbelang heb je het belang om conform wet en beleid uit te voeren. Dat wordt bij de huidige formuleringen te weinig meegenomen. Maak beveilingingsmaatregelen transparant voor de gebruiker en richt deze zo gebruiksvriendelijk mogelijk in. Verleid de gebruiker zo veel mogelijk om veilig te werken: zo leidt het afdwingen van gebruikersonvriendelijke beveiligingsmaatregelen vaak tot onveilige workarounds en ander onveilig gedrag. Niets
IMP016 Pas ontwerprichtlijnen toe bij websites en portalen en apps Toepassen van ontwerprichtlijnen is een middel niet het doel. Zorg dat websites, portalen en apps en frontends van componenten digitaal toegankelijk zijn als implicatie. Uitleg van implicatie toevoegen: zodanig dat de overheidswebsites voldoen aan WCAG richtlijnen en zet hiervoor bij voorkeur NLDesign systems voor in uit oogpunt van hergebruik. Het is breder dan alleen websites maar gaat over de brede front end laag. Voorstel overnemen voor GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA WCAG (Web Content Accessibilyty Guidelines) en Wet Digitale Toegankelijkheid
IMP017 Zorg dat overheidsinformatie eenvoudig te raadplegen is Gebruik van bijvoeglijke naamwoorden zoals 'eenvoudig' bij een principe voegen niks toe. Alles wat de overheid doet voor afnemers zou bij voorkeur eenvoudig moeten zijn. 

Het is ook geen principe maar een implicatie.

Implicatie: Zorg dat overheidsinformatie te raadplegen is met als Uitleg: een zoekfunctie beschikbaar moet zijn waarmee alle relevante informatieobjecten vindbaar zijn.De informatie moet kunnen worden gevonden zonder dat er (specifieke) en/of kennis van de zoekfunctionaliteit of de gezochte informatie benodigd is. Voorstel overnemen voor GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA.
IMP017 Zorg dat overheidsinformatie eenvoudig te raadplegen is Ik kan deze als aparte implicatie niet helemaal plaatsen. Ik vraag me af of hij nodig is. Kan vervallen maar de samenhang expliciet tussen vindbaarheid informatie en doelbinding is belangrijk in de huidige status van het informatielandschap van gemeenten. Gesplitst tussen vindbaarheid/formaat/doelbinding. Zie vorige regel.
IMP018 Maak één organisatie verantwoordelijk voor de dienst Niets
IMP019 Maak stelselafspraken over identificatie en authenticatie Zie IMP120 Voorstel overnemen voor GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA
IMP019 Maak stelselafspraken over identificatie en authenticatie Wat een raar principe dat 'Maak stelselafspraken'. Dat is ook een middel maar niet het doel. Implicatie: Gebruik overheidsbrede afspraken en standaarden voor identificatie en authenticatie ; Uitleg: Werk met PBAC (policy based access) voor nieuwe componenten. Werk met RBAC voor bestaande ‘oude’ applicaties en koppelingen als deze niet met PBAC overweg kunnen. Voorstel overnemen voor GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA Common Ground architectuurprincipe: oud naast nieuw
IMP020 Defineer de toegangsregels kanaalonafhankelijk Niets
IMP021 Bevorder hergebruik van gegevens Link met AP toegevoegd. Wet Hergebruik Overheidsinformatie (WHO) toevoegen als bron hierin
IMP022 Neem oorspronkelijke grondslag mee bij hergebruik diensten "Dit houdt in dat bij te ontwikkelen functionaliteit de oorspronkelijke grondslag bepalend is voor de hergebruikmogelijkheden" klopt volgens  mij niet. Hangt ook af van het doel van hergebruik. Voorstel is om deze te vervallen. Voorstel overnemen voor GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA
IMP023 Regisseer hergebruik diensten in de keten Leveren van functionaliteit voor gebruikers in de keten door inzet van meerdere gezamenlijke componenten. Zorg voor een register van diensten die voor hergebruik geschikt en beschikbaar zijn. Link met AP toegevoegd. Voorstel overnemen voor GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA
IMP024 Maak heldere afspraken over aanbieden en afnemen van diensten "Gebruik een standaardoplossing (zoals bijvoorbeeld een pakketoplossing) zoveel mogelijk ongewijzigd, dus zonder maatwerkaanpassingen. Pas bij de toepassing van een standaardoplossing je werkwijze aan bij de standaarden en de best-practices die aan de oplossing ten grondslag liggen. Volg waar het kan de inrichtingsfilosofie van leveranciers." => dit zijn toch geen implicaties die je in een overheidsbrede architectuur wilt hebben? - Verder ook hier weer bijvoegelijke naamwoorden in de implicatie die beter weg zouden kunnen ('Maak heldere afspraken') Inzetten leveranciersmanagement en vraagbundeling bij gemeenten. Voorstel overnemen voor GEMMA en reactie als voorstel terug naar NORA. Bespreken
IMP025 Gebruik standaard oplossingen zonder maatwerk Idem. Kom op mensen, dit zijn bedrijfsmatige keuzes die je niet vanuit een architectuur voorschrijft en al helemaal niet vanuit een referentiearchitectuur. Gebruik een standaardoplossing (zoals bijvoorbeeld een pakketoplossing) zoveel mogelijk ongewijzigd, dus zonder maatwerkaanpassingen. Pas bij de toepassing van een standaardoplossing je werkwijze aan bij de standaarden en de best-practices die aan de oplossing ten grondslag liggen. Volg waar het kan de inrichtingsfilosofie van leveranciers als deze standaard is. Niets

Dit zijn implicaties op de bedrijfslaag. Laten staan. Alleen mis ik hier de uitleg van de implicatie. Kopie van NORA toegevoegd met een toevoeging.

IMP026 Pas je eigen proces en organisatie aan aan de standaard oplossing Idem. Kom op mensen, dit zijn bedrijfsmatige keuzes die je niet vanuit een architectuur voorschrijft en al helemaal niet vanuit een referentiearchitectuur. Pas voor standaardproducten en -diensten je eigen proces aan op de standaardinrichting. Dit zijn implicaties op de bedrijfslaag. Laten staan. Voorstel GEMMA overnemen en reactie als voorstel terug naar NORA. EIF principle 4 : Reusablitiy, aanbeveling 6+7
IMP027 Gebruik open source Idem. Kom op mensen, dit zijn bedrijfsmatige keuzes die je niet vanuit een architectuur voorschrijft en al helemaal niet vanuit een referentiearchitectuur. Dit zijn implicaties op de bedrijfslaag. Laten staan. Wordt in Wet Digitale Overheid opgenomen en besluit van de Tweede Kamer bij voorkeur open source. Volgt Public code by public money en Wet Open Overheid die hierover transparantie wil. Bij gelijke geschiktheid heeft Open Source software de voorkeur bij het ontwikkelen van een dienst. Zie ook EIF principle 2 "Openness", aanbeveling 3.
IMP028 Maak diensten herbruikbaar Dit is 1 van de standaard principes van service-orientatie. Door expliciet te benoemen dat de NORA serviceorientatie als leidende architectuurstijl gebruikt kun je voor al dit type principes en implicaties gebruik maken wat elders al (beter) is beschreven. Nu ontstaat er een mix van allerlei soorten principes: bedrijfskundig, informatiekundig, serviceorientatie, ... . Wat mij betreft te veelsoortig en daardoor minder goed bruikbaar. Geldt bijv. ook voor 31. Niets.
IMP029 Scheid proces van data Vanuit GEMMA splitsen: Scheid proces van data IMP029 en toevoegen IMP110, Scheid data van software op de applicatielaag. Scheid proces van data . Zorg dat software hardware-agnostisch is. De afhankelijkheden tussen (proces-)onderdelen moeten bij voorkeur zo klein mogelijk zijn. Hierdoor blijft ontkoppeling en op een later moment mogelijk en hergebruik van dezelfde data voor meerdere processen. (wendbaar en efficiënt) Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP030 Scheiding van datasets Niets
IMP031 Ontwerp op modulaire wijze Complex weghalen Realiseer complexe systemen op modulaire wijze. Dit doe je door het systeem zodanig te ontwerpen dat deze opgedeeld kan worden in modules. Elke module moet eigenschappen bevatten die het mogelijk maken om ze (via gestandaardiseerde koppelvlakken) aan elkaar te koppelen. Zodanig vormen ze in het geheel een systeem. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP032 Ontwerp diensten met oog voor doelbinding en grondslag Zie IMP privacy by design principe toegevoegd. Vervangen? Deze laten vervallen. Is vervangen door nieuwe GIMP094
IMP033 Koppel bronsystemen op basis van een passende classificatie Niets
IMP034 Gebruik de standaard met het meest specifieke werkingsgebied Niets
IMP035 Gebruik een actueel register met standaarden Niets
IMP036 Pas open standaarden toe “TOEVOEGEN in beschrijving.” in de tekst. Toevoegen bij Uitleg: Zorg dat standaarden vanuit andere dochters zoals Geonovum Open gemaakt worden. Toevoegen in uitleg en voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA.
IMP037 Pleeg onderhoud op de toegepaste standaarden Niets
IMP038 Gebruik gestandaardiseerde referentiedata Niets
IMP039 Zorg voor open specificaties Niets
IMP040 Stel een duidelijke Quality of Service (QoS) vast voor de dienst Niets
IMP041 Leg per dienst vast aan welke standaarden deze voldoet Niets
IMP042 Leg een Service Level Agreement vast bij de dienst Niets
IMP043 Neem diensten op in een producten- en dienstencatalogus (PDC) Niets
IMP044 Hanteer bewaartermijnen voor informatie Niets
IMP045 Leg de doelbinding vast in de metadata van het gegevensobject Waarom wordt gesteld dat de verwerkingshistorie inclusief doel van verwerking wordt vastgelegd bij het gegevensobject als metadata? Dat gaat in tegen de manier die we gekozen hebben in de GEMMA. Daar worden verwerkingen vastgelegd in een aparte (kern)registratie op basis van een verwerkingsactiviteit. De verwerkingshistorie inclusief doel van verwerking wordt vastgelegd in een aparte (kern)registratie op basis van verwerkingsactiviteit. Eens voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP046 Stel één verantwoordelijke vast voor ieder gegeven Niets
IMP047 Pas de FAIR dataprincipes toe vervangt mogelijk een aantal implicaties zoals o.a. IMP02 Niets

Link toegevoegd.

Zie https://www.go-fair.org/fair-principles/
IMP048 Leg de context van een informatieobject vast in metadata Niets
IMP049 Draag zorg voor juiste en actuele en volledige informatie Niets
IMP050 Maak gegevens herleidbaar tot de bron (herkomst) Niets
IMP051 Leg auditlogs vast bij de bronregistratie van het gegeven NIets
IMP052 Sla informatie op in een duurzaam toegankelijk bestandsformaat . Normenkader toegevoegd. Voorstel voor NORA. Normenkader DUTO
IMP053 Stel betrokkenen op de hoogte van het doel waarvoor gegevens verzameld worden Niets
IMP054 Leg de grondslag en het doel van de gegevensverwerking vast Niets
IMP055 Gegevens eenmalig uitgevraagd, uniek opgeslagen, meervoudig gebruikt Niets
IMP056 Registreer gegevens bij de bron Niets
IMP057 Weet welke (bron)gegevens in huis zijn Niets
IMP058 Stel voor ieder gegeven de unieke bron vast Niets
IMP059 Geef de voorkeur aan halen i.p.v. brengen van gegevens Niets
IMP060 Bepaal autorisaties met metadata Autorisaties voor het verstrekken en gebruik van gegevens kan worden bepaald op basis van metadata. De beheerder die het gegeven beheert en het wil verstrekken voor verdere bewerking, voegt metadata toe aan de hand waarvan de beheerder en de afnemer een autorisatiebeslissing kan nemen. Worden autorisaties bepaald met metadata ? Voorstel laten vervallen Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP061 Reduceer rest-risico's Rest bij rest risico's weghalen omdat dit niet in lijn is met normenkaders.


dit is meer een implicatie die gaat over cyclus PDCA

Besteed speciale aandacht aan de risico's die overblijven na toepassen van de standaard maatregelen die op basis van de BIO of vanuit de AVG en financieel normenkader zijn ingericht en weeg de consequenties van de maatregelen af tegen het accepteren van het rest-risico. De verantwoordelijke voor het bedrijfsmiddel moet de rest-risico's accepteren. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA Financieel normenkader, link toevoegen
IMP062 Evalueer de risicoanalyse bij veranderingen dit is meer een implicatie die gaat over cyclus PDCA Niets
IMP063 Bepaal de continuïteitseisen Link toegevoegd naar AP
IMP064 Stel onweerlegbaarheid vast Link toegevoegd naar AP
IMP065 Verifieer de kwaliteit van gegevens van het begin tot het einde van het proces Link toegevoegd naar AP
IMP066 Richt een sterke logging en audit-trail in Ten aanzien van de implicatie kan je niet zondermeer stellen dat een log geen persoonsgegevens mag bevatten. Bijvoorbeeld een BSN als identificerend gegeven kan best in een log worden opgenomen als sleutelwaarde.  Zo min mogelijk toegevoegd. Logging is fundamenteel in applicaties. Richt een sterke logging en audit-trail in, voor elke applicatie en elk systeem. Logbestanden en audit-trails spelen een sleutelrol in het detecteren van aanvallen en het afhandelen van incidenten. Logberichten moeten zo veel mogelijk informatie bevatten over hetgeen er gebeurd is (wie, wat, waar, wanneer) en moeten op het juiste niveau gelogd worden. Let er op dat logberichten zo min mogelijk persoonlijjke kenmerken (AVG) en geen security kenmerken (zoals wachtwoorden) mogen bevatten. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP067 Verifieer de werking van algoritmes Bron toegevoegd The Artificial Intelligence Act

https://artificialintelligenceact.eu/

IMP068 Maak toegang tot applicaties en gegevens afhankelijk van authenticatieniveau Niets
IMP069 Hanteer het zero-trust model Hanteer zero trust model ook op bedrijfslaag. Toegevoegd vanuit security by design Ga nooit uit van het impliciete vertrouwen dat wie op een bepaald netwerk of systeem komt daar ook hoort: Controleer overal het netwerkverkeer.

Controleer toegang per sessie. Hanteer dynamische policies en gebruik daarbij de gedligheidsduur van de laatste authenticatie. Blijf continue monitoren. Verzamel zoveel mogelijk gegevens om de beveiliging te blijven verbeteren. Vertaal dit naar business rules , met daarin toegang onafhankelijk van de binnenkomst . Dit wordt ook wel het 'zero-trust' model genoemd.

Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP070 Segmenteer het netwerk Niets
IMP071 Bepaal taken en verantwoordelijkheden van de gegevensverwerking Voldoende geborgd bij IMP072. Is onderdeel van data governance namelijk. Voorstel voor GEMMA deze laten vervallen en  als reactie naar NORA. Zie IMP072
IMP072 Richt data governance in Verwijzing weghalen Toegevoegd in uitleg taken en verantwoordelijkheden en gegevensverwerking. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP073 Stel van ieder gegeven de kwaliteit vast Gegeven/data/informatie in implicaties. Daardoor dubbelingen/overlap. Niets
IMP074 Identificeer de voor de dienst relevante standaardoplossingen Niets Hergebruik vóór kopen vóór maken
IMP075 Gebruik open standaarden voor modellering Toevoegen aan voorbeelden: Metamodel voor informatiemodellen (MIM) Voorbeelden van modelleerstandaarden zijn ArchiMate (architectuur), UML (data) en BPMN (processen), Metamodel voor informatiemodellen (MIM) Toevoegen in uitleg en voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA.
IMP076 Maak afspraken over nieuwe (en oude) versies van standaarden Deels ook bij IMP052 Niets
IMP077 Stel de juridische aansprakelijkheid per gegevensobject vast Niets
IMP078 Bewaak de continuïteit en stel een calamiteitenplan op Deels ook bij IMP063 Niets
IMP079 Garandeer de beschikbaarheid van systemen Vanuit GEMMA toevoegen: scheiding test- en productieomgeving in uitleg implicatie Uitleg: ICT-voorzieningen voldoen aan het voor de diensten overeengekomen niveau van beschikbaarheid. De beschikbaarheid van gegevens en systeemfuncties wordt gegarandeerd door: Vermeervoudiging van systeemfuncties.

Herstelbaarheid en beheersing van verwerkingen. Voorspelling van discontinuïteit. Handhaving van functionaliteit en Scheiding test- en productieomgeving

Voorstel voor Gemma overnemen en als reactie naar NORA.
IMP080 Controleer de verwerking van gegevens Niets
IMP081 Borg de vertrouwelijkheid van gegevens in maatregelen Niets
IMP082 Maak technische schuld inzichtelijk Niets
IMP083 Wissel gegevens tussen (web)applicaties uit met API's Ik zou aanraden om te werken met APIs maar ik zou dit niet willen beperken tot de restful variant. Onderzoek loopt voor welk scenario welke variant van APIs toepasbaar is en daar komen ook scenarios uit waarin GraphQL en RPC gebruikt worden. Gegevensuitwisseling tussen (web)applicaties gebeurt via API's. De broneigenaar levert API's die voldoen aan de moderne RESTful, RPC en GraphQL standaarden. API's dienen centraal te worden beheerd in een API management systeem. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA.
IMP084 Versleutel gegevens in rust en transport Niets
IMP085 Kies bij cloudoplossingen SaaS boven PaaS boven IaaS Voorstel is om deze te laten vervallen of aan te passen voor de GEMMA. Cloud sourcing is aan gemeenten waarbij data opslag en toegang veel belangrijker is dan SaaS, PaaS en IaaS. En cloud native toepassingen veel belangrijker zijn omdat nu applicaties SAAS genoemd worden terwijl ze eigenlijk niet SAAS zijn. Implicatie: Kies voor cloudnative oplossingen.

Uitleg: Zorg voor een goede sourcing strategie zodat je regie op gegevens en functionaliteit behouden blijft. Houd hierbij rekening met het definiëren van een goede exit strategie en interoperabiliteit standaarden om de vendor lock-in zo beperkt mogelijk te houden.

Voorstel voor GEMMA   overnemen en  als reactie naar NORA. 
IMP086 Zorg dat software up-to-date is Niets
IMP087 Verwerk bericht-interactie persistent Eens met de implicatie maar daar kunnen gemeenten niks aan doen. Vanuit de koppelvlakken zal geborgd moeten worden dat de integriteit van een ‘transactie’ gewaarborgd wordt. Op dit moment doen de koppelvlakken dit overigens niet. Toegevoegd in uitleg:

De integriteit van een "transactie"dient gewaarborgd te worden.

Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
IMP088 Verleen alleen strikt noodzakelijke toegangsrechten Niets
IMP089 Gebruik standaard oplossingen (implicatie) Toevoegen componenten Ontwikkel geen eigen processen, systemen, componenten en technieken wanneer deze ergens anders al beschikbaar zijn. Stel je actief op de hoogte van beschikbare en geplande standaardoplossingen, om daar bij het maken van plannen rekening mee te houden. De bruikbare elementen van beschikbare standaardoplossingen zullen moeten worden ingepast in de eigen organisatie. Geen enkele standaardoplossing past altijd voor de volle honderd procent. Daarom zal de bereidheid tot het sluiten van compromissen aanwezig moeten zijn. Voorstel voor Gemma overnemen en als reactie naar NORA. CG Informatiekundige visie principe Informatiearchitectuurprincipe Componentgebaseerd.

Toevoegingen vanuit GEMMA review[bewerken]

ID Implicatie Opmerking Voorstel Actie Bron/besluit Architectuurlaag (Vijflaagsmodel) Link met Gemeentelijk Architectuurprincipe, kernwaarde of kwaliteitsdoel
IMP090 Voldoen aan wetgeving en vastgestelde gemeentelijke normenkaders De link met rechtmatig ontbreekt als implicatie. Ligt voor de hand maar toch expliciet benoemd voor de GEMMA Implicatie toevoegen aan GEMMA Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Grondslagen
IMP091 Archivering by design Archivering en duurzaamheid zijn twee heel verschillende zaken. Deze niet combineren in één implicatie Hanteer in de procesinrichting en informatie inrichting van de gemeente archivering by design om te kunnen voldoen aan digitale duurzaamheid en Archiefwet en wettelijke normenkaders op dit gebied. Voorstel voor GEMMA toevoegen en als reactie terug naar NORA
  • Grondslagen,
  • Organisatie,
  • Informatie
IMP092 Open by design Hanteer in de organisatie-, proces- en informatie inrichting van de gemeente open by design om te kunnen voldoen aan een open overheid Implicatie toevoegen aan GEMMA Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA Woo
  • Grondslagen,
  • Organisatie,
  • Informatie
IMP093 Security by design Expliciet benoemd in de GEMMA als aanvulling op NORA Hanteer in de organisatie- , proces- en informatie inrichting security by design. Het gaat het erom dat waarborgen zijn getroffen ten behoeve van beschikbaarheid, integriteit, en vertrouwelijkheid van de opgeslagen, verzonden of verwerkte gegevens. De noodzakelijk waarborgen hebben onder andere betrekking op

De beveiliging van gegevens in transport en opslag;

Behandeling van incidenten;

Beheer van de continuïteit;

Toezicht (monitoring), controle (auditing) en testen;

Inachtneming van de internationale normen.

Identificatie, Authenticatie en Autorisatie (IAA)

Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA BIO Normenkader
  • Grondslagen,
  • Organisatie,
  • Informatie
IMP094 Privacy by desgin Expliciet genoemd in de GEMMA als aanvulling op NORA Hanteer in de organisatie- , proces- en informatie inrichting privacy by design. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA AVG
  • Grondslagen,
  • Organisatie
KD05 Privacy
IMP095 Het recht om vergeten te worden Het recht om vergeten te worden is niet zomaar toepasbaar op persoonsgegevens bij gemeenten. Dit recht kan enkel uitgeoefend worden op gegevens waarvoor de gemeente geen wettelijke bewaarplicht op heeft. Wel expliciet benoemd in GEMMA Uitleg: Om de privacy van de inwoners te borgen is het recht om vergeten te worden waarbij gegevens ook vernietigd worden van inwoners waarvoor de gemeente geen wettelijke bewaarplicht heeft. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA. AVG en Archiefwet 2021
  • Grondslagen,
  • Organisatie
KD05 Privacy
IMP096 Gebruik basisregistraties Expliciet genoemd in de GEMMA als aanvulling op de NORA Gebruik als overheid de basisregistraties ter voorkoming van dubbele opslag en daarmee kwaliteitsverlies van je gegevens en uiteindelijk fouten in de participatie,  procesuitvoering en dienstverlening Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA. Besluit Basisregistraties BAG, BRO, BRP en wet BRP
  • Grondslagen,
  • Informatie
IMP097 Dit is al gedekt in
  • IMP012 . Niet voorschrijven hoe getest moet worden.
Laten vervallen na de GEMMA review Vervallen
IMP098 NLX als product kunnen we niet verplichten. Voor de verantwoordingsplicht is het uberhaupt de vraag of NLX daarvoor gebruikt kan worden. Hier loopt nog een (juridisch) onderzoek. Ik zou deze implicatie laten vervallen. Ook al geborgd bij voldoen aan standaarden in verschillende implicaties. Laten vervallen na de GEMMA review Vervallen Common Ground architectuurprincipe
IMP099 Wij kunnen niet dicteren wat MijnOverheid binnen scope van hun voorziening trekt. Betalingen via MijnOverheid zou ik zeker niet als implicatie noemen. Laten vervallen na de GEMMA review Vervallen Omnichannel Architectuur thema
IMP099 Toon statusinformatie van een aanvraag of afhandeling van een dienst via mijn overheid Terugkoppeling over de betaling wel via MijnOverheid. De betaling zelf niet. Let op ander nummer. Wel Wmbev Toon statusinformatie van een aanvraag of afhandeling van een dienst vian mijn overheid als nieuwe implicatie na reviewronde Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA Wmbev
  • Grondslagen,
  • Informatie
IMP100 Pas toe of leg uit Implicatie: Hanteer werken onder architectuur en past toe en leg uit bij afwijkingen Werk onder architectuur en pas toe en leg uit bij afwijkingen Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Grondslagen
IMP101 Van elk informatieobject een weergave en/of export beschikbaar moet zijn Van IMP017 / IMP017 is gesplitst bij GEMMA Let op ander nummer GIMP098 ivm vervallen regels Voor de duurzaamheid en onafhankelijk hergebruik van informatieobjecten moet er een weergave en/of export beschikbaar zijn zonder afhankelijkheid van speciale software en hardware. Voorstel van GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Informatie
IMP102 Dataclassificatie en doelbinding op dataniveau Van IMP017 / IMP017 is gesplitst bij GEMMA Let op ander nummer GIMP099 ivm vervallen Alle informatieobjecten op basis van classificatie en/of autorisatie & authenticatie (policies) beschikbaar en bruikbaar moet zijn voor diegene die daar recht toe hebben.

Onderscheid gemaakt moet worden in primaire en secundaire gebruikers op basis van doelbinding.

De informatie beschikbaar moet worden gesteld in een bestandsformaat dat samenhangt met het doel waarvoor de informatie wordt gebruikt.

Voorstel van GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Informatie
IMP103 Waardegedreven digitalisering Vanuit de ontwikkeling naar meer waardegedreven dan economisch gedreven is deze expliciet toegevoegd in de GEMMA / ander nummer GIMP101 Digitalisering moet bijdragen aan creatie van publieke waarden waarbij algemeen nut zonder persoonlijk winstbejag het uitgangspunt is waardoor er een circulaire innovatieve economie ontstaat. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Grondslagen,
  • Organisatie
IMP104 Open democratie Vanuit de Woo en andere ontwikkelingen waarbij beleid en uitvoering meer op elkaar afgestemd wordt / ander nummer GIMP104 De informatiepositie van afnemers is gelijkwaardig om te kunnen participeren in de besluitvorming en hierdoor ontstaat een open democratie waarbij de gemeente verantwoording af moet leggen. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Grondslagen
IMP105 Digitale veiligheid door bewustwording Kerntaak digitale veiligheid van gemeenten. Daarom expliciet toegevoegd aan GEMMA / ander nummer GIMP105 Zorg als gemeente voor digitale veiligheid door bewustwording campagnes, beveiligingsmaatregelen en handhaving daarop. Door afnemers vanuit de gemeente te informeren en bewust te maken wat de risico's en impact is en hoe te handelen als er uitval is en deze campagnes ter herhalen worden de risico's voor uitval geminimaliseerd Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Organisatie
IMP106 Inzet van co creatie voor waardecreatie Community en meer publiek waardegedreven maatschappij dan economisch gedreven is een ontwikkeling vanuit gemeenten In de netwerksamenleving wordt door inzet van co creatie met afnemers en gemeenten maatschappelijke waarde gecreëerd. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Organisatie
IMP107 Standaardiseer en hergebruik basisprocessen Steeds meer is het maatschappelijk besef dat generieke processen en samenwerking tussen gemeenten loont om de efficiënter met gemeenschapsgeld om te gaan. Door standaardisering, vereenvoudiging en hergebruik van basisprocessen wordt de bedrijfsvoering en dienstverlening efficiënter, effectiever en minder complex. Voorstel voor GEMMA overnemen en als reactie naar NORA
  • Organisatie
IMP109 Er is geen regel of implicatie dat uitbreiden niet mag. Deze implicatie heeft geen toegevoegde waarde IMP109 laten vervallen Laten vervallen na de GEMMA review
IMP110 Het voert veel te ver om dit in een implicatie op te nemen. Dit is aan ontwikkelaars van oplossingen. IMP110 laten vervallen Laten vervallen na de GEMMA review
IMP111 Basis proces register Al opgenomen in andere implicatie van registers dus hier laten vervallen en toegevoegd Basisprocessen en hun onderdelen worden gezamenlijk beheerd en ontsloten via registers. Vervallen
  • Organisatie
IMP112 Standaardmodellering basisprocessen Al opgenomen in andere implicatie bij modelering dus hier laten vevallen. Basisprocessen zijn gemodelleerd volgens de BPMN versie 2 standaard. Vervallen
IMP113 Scheid data en software van hardware Van IMP029 / Implicatie IMP029 gesplitst in GEMMA Leto p GIMP106 Zorg dat software hardware-agnostisch is en werk hierin met onafhankelijke componenten op verschillende informatie architectuurlagen Voorstel GEMMA toevoegen en reactie naar NORA
  • Informatie en
  • Applicatie
IMP114 Scheid data en applicatie van platform Zeker vanuit sourcing en digitale soevereiniteit een ontwikkeling die belangrijker wordt. Door spreiding van levering van functionaliteit zodat er indien nodig overgeschakeld kan worden van de ene locatie/platform / leverancier naar een andere leverancier/locatie/platform worden de risico's voor uitval geminimaliseerd.

(Platform agnostisch)

Voorstel GEMMA toevoegen en reactie naar NORA
  • Organisatie,
  • Informatie,
  • Netwerk
IMP115 Gebeurtenisgericht werken Nieuwe ontwikkeling vanuit loosely coupled; composing architecture om meer gebeurtenis gericht te werken Door gebeurtenis gericht werken wordt meer vanuit de leefwereld van de afnemer dienstverlening geboden door gemeenten. Voorstel GEMMA toevoegen en reactie naar NORA
  • Organisatie,
  • Applicatie,
  • Netwerk
IMP116 Registratie in het algoritme register Er is ondertussen een landelijk algoritme register. Daarom expliciet toegevoegd : de implicatie dat gemeente hun algoritmen hierin moeten opnemen Gemeenten nemen hun algoritmen op in "Het Algoritmeregister van de Nederlandse Overheid" Voorstel GEMMA toevoegen en reactie naar NORA
  • Grondslagen
IMP117 Ik zou RBAC niet willen noemen. Vanuit de GEMMA en het Werken met API’s hebben we geconstateerd dat RBAC onvoldoende waarborg geeft voor security en privacy. We raden voor het werken met PBAC (policy based access) aan. Voor de bestaande ‘oude’ applicaties zou RBAC gebruikt kunnen worden. Een combinatie van methoden dus afhankelijk van de soort toepassing. Zie IMP19. Voor het werken met API's heeft PBAC (policy based access) de voorkeur. Voor de bestaande oude applicaties kan RBAC nog ingezet worden. Voorstel hier laten vervallen. Vervallen
IMP118 Een fysieke identiteit van een persoon ontstaat vanuit een digitale identiteit en eIDAS en het landelijke ontwikkelingen op dit gebied worden gevolgd Een fysieke identiteit van een persoon ontstaat vanuit een digitale identiteit en hierbij volgen we eIDAS en landelijke ontwikkelingen op dit gebied. Vervallen

Leveren van commentaar[bewerken]

Omdat het levende implicaties zijn geven we hieronder de mogelijkheid om commentaar te geven. Bij toepassing kan namelijk blijken dat sommige implicaties beter verwoord kunnen worden, of een wijziging op de architectuur laag of mogelijk niet meer up-to-date is of kan vervallen. Volg hierbij het onderstaande stramien. Dat helpt bij het verwerken.

  1. ID van de implicatie, bij een nieuw voorgestelde implicatie hoeft deze niet gevuld te worden.
  2. Opmerking over het VNG-reviewcommentaar of het VNG-voorstel. Voor de tweede tabel kunnen ook opmerkingen worden gemaakt m.b.t. de laag uit het vijflaagsmodel.
  3. Voorstel voor aanpassing en/of verbetering.
ID Opmerking Voorstel
IMP001 <tekst opmerking> <tekst voorstel>

Download het lege reviewbestand met deze opzet.

Hoe beter deze structuur gevolgd wordt, hoe groter de kans dat er iets mee gedaan wordt. Stuur vervolgens het bestand naar de GEMMA-redactie

Deze pagina is het laatst bewerkt op 4 okt 2023 om 01:02.