GEMMA Portfolio


In dit model staan de producten die behoren tot GEMMA en hun definitie. Let op dat dit geen producten die in een diagram of view zijn terug te vinden. Dat geldt vooral voor de onderdelen behoren tot de Enterprise architectuur. Deze bevat weer "submodellen" die op hun beurt weer bestaan uit Principes, Elementen, Relaties (zie hieronder), Patronen en Views. In deze views kunnen dan ook elementen voorkomen uit andere (sub)modellen. Bijvoorbeeld een View met Bedrijfsfuncties met daarop afgebeeld Referentiecomponenten. Welke views er zijn, is weer te zien op Overzicht GEMMA Views.

Verzameling van alle onderdelen van de GEMeentelijke Model Architectuur (BusinessObject) GEMMA Productportfolio Enterprise architecture "defines requirements on the description of system, software and enterprise architectures. It aims to standardise the practice of architecture description by defining standard terms, presenting a conceptual foundation for expressing, communicating and reviewing architectures and specifying requirements that apply to architecture descriptions, architecture frameworks and architecture description languages." Verdere kenmerken en definities: * architecting: process of conceiving, defining, expressing, documenting, communicating, certifying proper implementation of, maintaining and improving an architecture throughout a system’s life cycle (i.e., "designing") * architecture: fundamental concepts or properties of a system in its environment embodied in its elements, relationships, and in the principles of its design and evolution * architecture description (abbreviation 'AD'): work product used to express an architecture * architecture description language (abbreviation 'ADL'): any form of expression for use in architecture descriptions (TS: ArchiMate) * architecture framework: conventions, principles and practices for the description of architectures established within a specific domain of application and/or community of stakeholders * architecture viewpoint: work product establishing the conventions for the construction, interpretation and use of architecture views to frame specific system concerns * architecture view: work product expressing the architecture of a system from the perspective of specific system concerns * concern: interest in a system relevant to one or more of its stakeholders. A concern pertains to any influence on a system in its environment, including developmental, technological, business, operational, organizational, political, economic, legal, regulatory, ecological and social influences. * model kind: conventions for a type of modeling. An architecture view consists of multiple models, each following one model kind. * stakeholder : individual, team, organization, or classes thereof, having an interest in a system Bron: ISO/IEC/IEEE 42010:2011 (BusinessObject) GEMMA (lokaal) The Technology Layer offers infrastructure services (e.g., processing, storage, and communication services) needed to run applications, realized by computer and communication hardware and system software. Bron: ArchiMate 2.1 (BusinessObject) Technische architectuur Dit zijn de infrastuctuuronderdelen van de techische architectuur, vergelijkbaar met de referentiecomponenten in de Informatie- en applicatiearchitectuur, denk hierbij beijvbeeld als de infrastructurele informatiebeveiligingscomponenten of aan firewalls, servicebussen etc (BusinessObject) Infrastructuuurcomponentenm- odel Toekomstige catalogus met de definities en beschrijvingen van de infrastructuurservices die de infrastructurele functionaliteit van gemeentelijke informatievoorziening ondersteunen. Een applicatieservice is een service die geautomatiseerd gedrag blootstelt aan de omgeving. Bron: ArchiMate (BusinessObject) Infrastructuurservicesmodel kinggemeenten.nl: * De GEMMA-informatiearchitectuur gaat over de inrichting van de informatiehuishouding van gegevens. Denk aan informatiefuncties, gegevens, applicaties en landelijke voorzieningen die kunnen worden ingezet in het ondersteunen van alle gemeentelijke processen. * De GEMMA-informatiearchitectuur is niet vrijblijvend, maar richtinggevend bij de inrichting van de gemeentelijke informatiehuishouding. * De GEMMA-informatiearchitectuur maakt gebruik van functies die geboden worden door landelijke e-overheidsvoorzieningen. Het is een uitwerking van de NORA (Nederlandse Overheid Referentie Architectuur) en vormt de domeinarchitectuur voor gemeenten. GEMMA Online: Hierin wordt de informatiestrategie en de uitwerking naar concrete projecten op basis van business doelen en ontwikkelingen tot stand gebracht. Hieronder onderscheiden we ook nog twee soorten van architectuur * Applicatiearchitectuur. * Gegevens- en berichtenarchitectuur De informatiearchitectuur gaat over de inrichting van de informatiehuishouding van gemeenten. De informatiehuishouding betreft de referentiecomponenten en applicatiefunctionaliteit waarmee de gegevens kunnen worden opgeslagen, geraadpleegd en processen kunnen worden ondersteund etc. Ook de informatiemodellen en berichtenstandaarden die zorgen voor een efficiënte en gestandaardiseerde manier van informatie-uitwisseling, zijn onderdeel van de informatiearchitectuur. EAR; Hierin wordt de informatiestrategie en de uitwerking naar concrete projecten op basis van business doelen en ontwikkelingen tot stand gebracht, bijvoorbeeld data-architectuur, applicatie-architectuur. ArchiMate: The Application layer is about software applications that "support the components in the business with application services". (BusinessObject) Informatie- en applicatiatiearchitectuur Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle applicatiefuncties. Een applicatiefunctie is het gedragselement dat geautomatiseerd gedrag groepeert dat door een applicatiecomponent kan worden uitgevoerd. Bron: ArchiMate (BusinessObject) Applicatiefunctiemodel Definitie: een referentiecomponent is een type applicatiecomponent. De ArchiMate definitie van een applicatiecomponent is: Een modulair, zelfstandig inzetbaar en vervangbaar deel van een systeem, dat zijn functionaliteit aanbiedt via goed gedefinieerde interfaces. Applicatiecomponenten stellen functionaliteit beschikbaar, die gebruikt wordt om de applicatiediensten mee te leveren. Bron: GEMMA Online Zie ook: [[Definitie referentiecomponent]] (BusinessObject) Referentiecomponentenmodel Toekomstige catalogus met de definities en beschrijvingen van de applicatieservices die de applicatieve functionaliteit van gemeentelijke informatievoorziening ondersteunen. Een applicatieservice is een service die geautomatiseerd gedrag blootstelt aan de omgeving. Bron: ArchiMate (BusinessObject) Applicatieservicemodel Hiermee begint iedere architectuur, deze bevat de business doelstellingen, strategie en uitwerking processen, functies en rollen. Bron: Enterprise Architectuur Rijksoverheid (EAR) The Business layer is about business processes, services, functions and events of business units. This layer "offers products and services to external customers, which are realized in the organization by business processes performed by business actors and roles". Bron: ArchiMate (BusinessObject) Bedrijfsarchitectuur Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle bedrijfsprocessen Een bedrijfsproces is een gedragselement dat gedrag groepeert op basis van een volgordelijkheid van activiteiten en dat tot doel heeft een gedefinieerde verzameling producten of bedrijfsservices te produceren. Bron: ArchiMate (BusinessObject) Procesarchitectuur Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle bedrijfsfuncties Een bedrijfsfunctie is een gedragselement dat gedrag groepeert op basis van een bepaalde verzameling criteria (zoals vereiste bedrijfsmiddelen en/of competenties). Bron: ArchiMate (BusinessObject) Bedrijfsfunctiemodel Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle bedrijfsobejcten Een bedrijfsobject is een passief element dat vanuit bedrijfsperspectief relevantie heeft. Bron: ArchiMate (BusinessObject) Bedrijfsobjectenmodel Het actoren en rollenmodel toont de (rechts)personen en organisatorische eenheden (actoren) en de verantwoordelijkheden (rollen). Bedrijfsactor: Een bedrijfsactor is een organisatorische eenheid die in staat is bepaald (actief) gedrag te vertonen. Bron: ArchiMate 2.1 Bedrijfsrol Een bedrijfsrol is de verantwoordelijkheid voor specifiek gedrag waar een bedrijfsactor aan toegewezen kan worden. Bron: ArchiMate 2.1 (BusinessObject) Actoren en rollen In tegenstelling tot een domeinarchitectuur die een volledige enterprise architectuur van een bepaald domein beschrijft, beschrijft een aspectarchitectuur een bepaald onderwerp/aspect binnen de gehele enterprise of domeinarchitectuur, bijvoorbeeld informatiebeveiliging, of beheer. (BusinessObject) Aspectarchitectuur Een Informatiebeveiligingsarchitectuur is een voorschrijvende architectuur dat door middel van een set samenhangende modellen, principes, kaders, richtlijnen, risico's en maatregelen efficiënt en flexibel richting geeft aan de invulling van het informatiebeveiligingsbeleid van een organisatie. (BusinessObject) Privacy en Informatiebeveiliging Aspectarchitectuur mobiele applicaties (BusinessObject) Mobiel Het geheel van activiteiten om in de gemeente op het juiste moment over de juiste gegevens van de juiste kwaliteit te beschikken. (BusinessObject) Gegevensmanagement In het katern verbinden worden de verschillende aspecten van zowel het binnengemeentelijk verbinden als het verbinden met netwerken en ketens beschreven. Het katern behandeld de uit de theorie beschikbare integratiestijlen voor het verbinden van informatiesystemen en beschrijft de generieke gemeentelijke patronen die op basis van deze integratiestijlen onderscheiden kunnen worden. Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Katern verbinden Duurzame toegankelijkheid wil zeggen: informatie is vanaf het moment van ontstaan beschikbaar en bruikbaar voor iedereen die daar recht op heeft en voor zolang noodzakelijk is. Burgers, bedrijven, ambtenaren, journalisten en bijvoorbeeld onderzoekers kunnen de informatie die ze nodig hebben vinden, raadplegen en interpreteren. Niet alleen nu, maar ook over pakweg 100 jaar. Bron: Nora online Ook genaamd informatiebeheer en archivering (BusinessObject) Duurzame toegankelijkheid Een principe is een normatieve eigenschap van alle systemen in een gegeven situatie of van de wijze waarop die systemen worden gerealiseerd. Bron: ArchiMate (BusinessObject) Architectuurprincipes Een kennismodel of metamodel beschrijft de architectuurobjecten die worden beschreven en hun onderlinge samenhang. Bijvoorbeeld applicatieservices of applicatiefuncties. Het GEMMA 2.0 kennismodel is de invulling van de ArchiMate conventie voor de informatievoorziening van het gemeentelijk domein. Het kennismodel fungeert tevens als basis voor de inrichting van deze wiki. Hierdoor wordt de kennis uit GEMMA 2.0 semantisch en kan als zodanig beter beheerbaar en toegankelijk gemaakt. Bron: GEMMA Online Zie ook: [[Toelichting op kennismodel]] (BusinessObject) GEMMA Kennismodel Lijst met standaarden en standaardenversies die verplicht en/of aanbevolen zijn voor referentiecomponenten binnen de gemeentelijke informatievoorziening Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Standaardenlijst In grote organisaties is de omvang van de enterprise architectuur dermate complex, dat een goede beheersbaarheid van transformatieprogramma’s onmogelijk wordt. In dergelijke situaties is de kloof tussen enterprise architectuur en solution architectuur niet in één keer te overbruggen. Deze organisaties definiëren in de enterprise architectuur domeinen waarbinnen de verdere transformaties worden uitgewerkt in de domein architectuur. De domeinarchitectuur zit qua diepgang en scope dus tussen de solution architectuur en de enterprise architectuur in. Werk je met het architectuurraamwerk TOGAF dan komt de term domeinarchitectuur overeen met de zogenaamde 'segment architecture'. Bron: DYA/TOGAF Binnen KING onderscheiden we de domeinarchitecturen: * Sociaal * Ruimtelijk * Dienstverlening * Openbare orde en veiligheid * Bestuur en * Ondersteuning (BusinessObject) Domeinarchitectuur Enterprise-architectuur voor het sociaal domein (BusinessObject) Sociaal domein Enterprise-architectuur voor het ruimtelijk domein (BusinessObject) Ruimtelijk domein Enterprise-architectuur voor het ondersteuningsdomein (BusinessObject) Ondersteuning Enterprise-architectuur voor het veiligheidsdomein (BusinessObject) Openbare orde en veiligheid Enterprise-architectuur voor het domein publieksdiensten (BusinessObject) Publieksdiensten Enterprise-architectuur voor het bestuursdomein (BusinessObject) Bestuur Compliancy beschrijft de mate waarin overeengekomen afspraken en conventies daadwerkelijk worden gerealiseerd. Het gaat over het nakomen van normen of het zich er naar schikken. Het toetsen van compliancy is erop gericht om inzicht te krijgen in de mate van realisatie, maar ook op het ontdekken van aanknopingspunten voor het verder ontwikkelen en uitwerken van standaarden. Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Compliancy Een compliancy testset beschrijft de testdekking en de testscenario’s die minimaal uitgevoerd moeten worden door een leverancier om compliancy van zijn softwareproduct op een standaard aan te tonen. De testen dienen voorafgaand aan in productiename van het softwareproduct uitgevoerd te worden. Een testscenario bestaat uit één of meerdere StUF berichten die tussen het StUF Testplatform en de geteste applicatie zijn uitgewisseld. Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Compliancy testset Rapportages over de standaardisatie van software voor gemeenten en samenwerkingsverbanden Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Monitor compliancy Het StUF Testplatform is een onafhankelijk testinstrument voor het testen van koppelingen gebaseerd op StUF. Leveranciers kunnen het platform gebruiken tijdens de ontwikkeling van softwareproducten en om aan te tonen dat een koppeling werkt volgens de regels van een StUF standaard. Voor gemeenten geven de testrapportages uit het StUF Testplatform inzicht in de kwaliteit van het juist toepassen van de StUF standaard. Bron: https://www.kinggemeenten.nl/stuftest/ (BusinessObject) StUF testplatform Thema's zijn onderwerpen die spelen in de actualiteit en die vanuit een architectonisch gezichtspunt worden bekeken, bijvoorbeeld: * Werken onder architectuur * Bewegingen in Sociaal Domein * Omgevingswet * Informatie- en archiefbeheer * Gegevensmanagement * Privacy & Informatiebeveiliging * Zaakgericht werken * Locatie en GEO * Meer collectief (BusinessObject) Thema Thema Omgevingswet Voor 2021 staat een nieuwe Nederlandse Omgevingswet op stapel. Deze wet richt zich op onze fysieke leefomgeving. Hiermee worden onder andere bouwwerken, infrastructuur, water, bodem, lucht, landschappen, natuur en cultureel erfgoed bedoeld. Een belangrijk onderwerp, want vrijwel alle activiteiten die burgers, bedrijven en overheden uitvoeren hebben grote invloed op de fysieke leefomgeving. (BusinessObject) Omgevingswet Alles over zaakgericht werken (BusinessObject) Zaakgericht werken Thema open data moet nog uitgewerkt worden. (BusinessObject) Open data Alles over Identificatie Authenticatie en Autorisatie (BusinessObject) Identificatie, Authenticatie en Autorisatie Dit zijn begeleidende documenten voor de verdere uitwerking van de GEMMA. (BusinessObject) Handreiking Handreiking voor gemeenten hoe zij met GEMMA kunnen werken onder architectuur (BusinessObject) Werken onder architectuur De handreiking Geo in GEMMA verschaft een referentiekader voor een gemeentelijke bedrijfs- en informatiearchitectuur waar ‘locatie’ integraal deel van uitmaakt. (BusinessObject) Locatie- of geo-informatie In de praktijk bewezen oplossingen/uitwerkingen van de GEMMA (BusinessObject) Best practices Project Referentiearchitectuur Veiligheidsinformatieknooppunt (BusinessObject) PRA VIK Faciliteiten die bijdragen aan de verdere totstandkoming van de GEMMA (BusinessObject) Communicatie & Samenwerking Discussieplatform voor berichtenstandaarden en informatiemodellen. (BusinessObject) Discussieplatform Publicatie- en samenwerkingsplatform voor de GEMMA (BusinessObject) GEMMA Online De GEMMA Softwarecatalogus is een online informatiesysteem waarin het (verwachte) softwareaanbod staat van ruim honderd ICT-leveranciers die met KING een convenant zijn aangegaan. Per softwareproduct is aangegeven wat de globale functionaliteit is, wat de productplanning is en welke standaarden ondersteund worden. Om aan te tonen dat een software product aan de StUF standaard voldoet dient een leverancier in de softwarecatalogus aan te geven dat er een succesvolle compliancy test is uitgevoerd en moet er een link opgenomen worden naar een foutloos testrapport uit het StUF Testplatform. Indien er een testset beschikbaar is dan dient de leverancier de relevante testen uit deze testset uit te voeren als ‘Compliancy test’. Bron: GEMMA Softwarecatalogus (BusinessObject) Softwarecatalogus De gegevens- en berichtenarchitectuur geven we vorm met de GEMMA-gegevens- en -berichtenstandaarden. Deze richten zich op de uitwisseling van gegevens binnen een gemeente, tussen een gemeente en andere overheden en ten behoeve van de dienstverlening aan burgers en bedrijven. Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Gegevens- en berichtenstandaarden * Een koppelvlakspecificatie of koppelvlakstandaard specificeert hoe de gegevensuitwisseling tussen applicaties en voorzieningen eruit moet zien. Koppelvakspecificaties zijn vaak gebaseerd op bestaande (meer generieke) standaarden zoals StUF BG en StUF ZKN en beschrijven hoe deze generieke standaarden bij specifieke koppelingen gebruikt moeten worden. * In een koppelvlakspecificatie is altijd aangegeven op welke referentiecomponenten de specificatie van toepassing is. In de GEMMA Softwarecatalogus geven leveranciers aan welke referentiecomponenten hun softwareproducten ondersteunen. Hierdoor kan worden nagegaan welke standaarden relevant zijn voor een softwareproduct. Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Koppelvlakstandaard Geen definitie gevonden Voorbeelden zijn de versies van StUF die door KING en andere organisaties worden beheerd. (BusinessObject) Berichtenstandaard Een informatiemodel vormt de formele beschrijving van alle informatie die van belang is binnen een gegeven domein. Een informatiemodel beschrijft dit domein in termen van objecten, gegevens (attributen) daarvan en relaties daartussen en doet dat op een inhoudelijke manier. Met inhoudelijk (of semantisch) bedoelen we dat er geen enkele relatie is naar een mogelijke implementatie of toepassingsomgeving (software). Er worden geen regels toegepast die gerelateerd zijn aan de manier waarop de informatie ingewonnen, opgeslagen, beheerd en uitgewisseld wordt. Er wordt puur naar de semantiek gekeken. Voorbeelden zijn: RSGB, RGBZ en ImZTC. Bron: GEMMA Online (BusinessObject) Informatiemodel Projectarchitecturen worden conform GEMMA principes en richtlijnen ingericht. Architectuurbouwblokken (zoals bij bijvoorbeeld referentiecomponenten, bedrijfsprocessen, applicatiefuncties) uit de GEMMA kern worden zoveel als mogelijk hergebruikt in deze projectarchitecturen. Binnen projectarchitecturen kunnen zoals aangegeven processen en referentiecomponenten qua inrichting afwijken van deze elementen in de GEMMA. Bron: [[GEMMA Kern en Projectarchitecturen]] (BusinessObject) Projectarchitectuur De projectarchitectuur UIVO-CG beschrijft de gewenste eindsituatie wat betreft de gemeentelijke informatievoorziening in samenwerking met de keten. Het is een doelarchitectuur die gemeenten inzicht geeft in hoe zij hun informatievoorziening kunnen inrichten om de omgevingswet uit te kunnen voeren. UIVO-CG (Uitwerking InformatieVoorziening Omgevingswet – collectief gemeentelijk) (BusinessObject) UIVO-CG Project startarchitectuur Landelijke overheidsdiensten (BusinessObject) PSA LOD Projectstartarchitectuur Gemeentelijke Gemeenschappelijke Infrastructuur (BusinessObject) PSA GGI BusinessObject etc.. GEMMA centraal is de werktitel voor de doelarchitectuur waarbinnen collectieve voorzieningen worden gerealiseerd en beschikbaar komen voor alle Nederlandse gemeenten. De GEMMA blijft daarnaast als referentiearchitectuur (werktitel “GEMMA lokaal”) bestaan. Naar verwachting zullen de komende jaren wel componenten en functies uit GEMMA lokaal naar GEMMA centraal verplaatsen. Op deze wijze wordt de vormgeving van collectieve informatiefuncties ondersteund en tevens de aansluiting van lokaal in te vullen informatievoorziening omschreven. Bron: Visie op gemeentelijke applicatie-architectuur en bijbehorende standaarden; 28 sept 2017; KING (BusinessObject) GEMMA centraal Visiedocument KING ten aanzien van de ontwikkeling van het gemeentelijk gegevenslandschap. De belangrijkste doelen die met de nieuwe inrichting worden nagestreefd zijn: * Compliancy aan vigerende (privacy)wetgeving * Interne en externe transparantie over de verwerking van gegevens * De burger faciliteren in zijn of haar rol als regisseur van de eigen gegevens * Gemeenten de regie geven over de eigen gegevens * Verhogen van de portabiliteit van gegevens * Stimuleren van innovatie van eindgebruikerstoepassingen Bron: (GEMEENTELIJK) GEGEVENSLANDSCHAP - Aansluiting op het het gegevenslandschap vanuit gemeentelijk perspectief; KING; 3 november 2017 (BusinessObject) Gegevenslandschap Deze svg is op 16-08-2019 05:13:42 CEST gegenereerd door ArchiMedes © 2016-2018 XL&Knowledge. ArchiMedes 16-08-2019 05:13:42 CEST


Lijst van definities


Element Beschrijving
Actoren en rollen Het actoren en rollenmodel toont de (rechts)personen en organisatorische eenheden (actoren) en de verantwoordelijkheden (rollen).

Bedrijfsactor: Een bedrijfsactor is een organisatorische eenheid die in staat is bepaald (actief) gedrag te vertonen. Bron: ArchiMate 2.1

Bedrijfsrol Een bedrijfsrol is de verantwoordelijkheid voor specifiek gedrag waar een bedrijfsactor aan toegewezen kan worden. Bron: ArchiMate 2.1
Applicatiefunctiemodel Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle applicatiefuncties.

Een applicatiefunctie is het gedragselement dat geautomatiseerd gedrag groepeert dat door een applicatiecomponent kan worden uitgevoerd.

Bron: ArchiMate
Applicatieservicemodel Toekomstige catalogus met de definities en beschrijvingen van de applicatieservices die de applicatieve functionaliteit van gemeentelijke informatievoorziening ondersteunen.

Een applicatieservice is een service die geautomatiseerd gedrag blootstelt aan de omgeving.

Bron: ArchiMate
Architectuurprincipes Een principe is een normatieve eigenschap van alle systemen in een gegeven situatie of van de wijze waarop die systemen worden gerealiseerd. Bron: ArchiMate
Aspectarchitectuur In tegenstelling tot een domeinarchitectuur die een volledige enterprise architectuur van een bepaald domein beschrijft, beschrijft een aspectarchitectuur een bepaald onderwerp/aspect binnen de gehele enterprise of domeinarchitectuur, bijvoorbeeld informatiebeveiliging, of beheer.
Bedrijfsarchitectuur Hiermee begint iedere architectuur, deze bevat de business doelstellingen, strategie en uitwerking processen, functies en rollen.

Bron: Enterprise Architectuur Rijksoverheid (EAR)

The Business layer is about business processes, services, functions and events of business units. This layer "offers products and services to external customers, which are realized in the organization by business processes performed by business actors and roles".

Bron: ArchiMate
Bedrijfsfunctiemodel Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle bedrijfsfuncties

Een bedrijfsfunctie is een gedragselement dat gedrag groepeert op basis van een bepaalde verzameling criteria (zoals vereiste bedrijfsmiddelen en/of competenties).

Bron: ArchiMate
Bedrijfsobjectenmodel Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle bedrijfsobejcten

Een bedrijfsobject is een passief element dat vanuit bedrijfsperspectief relevantie heeft.

Bron: ArchiMate
Berichtenstandaard Geen definitie gevonden Voorbeelden zijn de versies van StUF die door KING en andere organisaties worden beheerd.
Best practices In de praktijk bewezen oplossingen/uitwerkingen van de GEMMA
Bestuur Enterprise-architectuur voor het bestuursdomein
Communicatie & Samenwerking Faciliteiten die bijdragen aan de verdere totstandkoming van de GEMMA
Compliancy Compliancy beschrijft de mate waarin overeengekomen afspraken en conventies daadwerkelijk worden gerealiseerd. Het gaat over het nakomen van normen of het zich er naar schikken. Het toetsen van compliancy is erop gericht om inzicht te krijgen in de mate van realisatie, maar ook op het ontdekken van aanknopingspunten voor het verder ontwikkelen en uitwerken van standaarden. Bron: GEMMA Online
Compliancy testset Een compliancy testset beschrijft de testdekking en de testscenario’s die minimaal uitgevoerd moeten worden door een leverancier om compliancy van zijn softwareproduct op een standaard aan te tonen. De testen dienen voorafgaand aan in productiename van het softwareproduct uitgevoerd te worden. Een testscenario bestaat uit één of meerdere StUF berichten die tussen het StUF Testplatform en de geteste applicatie zijn uitgewisseld. Bron: GEMMA Online
Discussieplatform Discussieplatform voor berichtenstandaarden en informatiemodellen.
Domeinarchitectuur In grote organisaties is de omvang van de enterprise architectuur dermate complex, dat een goede beheersbaarheid van transformatieprogramma’s onmogelijk wordt. In dergelijke situaties is de kloof tussen enterprise architectuur en solution architectuur niet in één keer te overbruggen. Deze organisaties definiëren in de enterprise architectuur domeinen waarbinnen de verdere transformaties worden uitgewerkt in de domein architectuur.

De domeinarchitectuur zit qua diepgang en scope dus tussen de solution architectuur en de enterprise architectuur in. Werk je met het architectuurraamwerk TOGAF dan komt de term domeinarchitectuur overeen met de zogenaamde 'segment architecture'.

Bron: DYA/TOGAF

Binnen KING onderscheiden we de domeinarchitecturen:

  • Sociaal
  • Ruimtelijk
  • Dienstverlening
  • Openbare orde en veiligheid
  • Bestuur en
  • Ondersteuning
Duurzame toegankelijkheid Duurzame toegankelijkheid wil zeggen: informatie is vanaf het moment van ontstaan beschikbaar en bruikbaar voor iedereen die daar recht op heeft en voor zolang noodzakelijk is. Burgers, bedrijven, ambtenaren, journalisten en bijvoorbeeld onderzoekers kunnen de informatie die ze nodig hebben vinden, raadplegen en interpreteren. Niet alleen nu, maar ook over pakweg 100 jaar.

Bron: Nora online

Ook genaamd informatiebeheer en archivering
GEMMA (lokaal) Enterprise architecture "defines requirements on the description of system, software and enterprise architectures. It aims to standardise the practice of architecture description by defining standard terms, presenting a conceptual foundation for expressing, communicating and reviewing architectures and specifying requirements that apply to architecture descriptions, architecture frameworks and architecture description languages."

Verdere kenmerken en definities:

  • architecting: process of conceiving, defining, expressing, documenting, communicating, certifying proper implementation of, maintaining and improving an architecture throughout a system’s life cycle (i.e., "designing")
  • architecture: fundamental concepts or properties of a system in its environment embodied in its elements, relationships, and in the principles of its design and evolution
  • architecture description (abbreviation 'AD'): work product used to express an architecture
  • architecture description language (abbreviation 'ADL'): any form of expression for use in architecture descriptions (TS: ArchiMate)
  • architecture framework: conventions, principles and practices for the description of architectures established within a specific domain of application and/or community of stakeholders
  • architecture viewpoint: work product establishing the conventions for the construction, interpretation and use of architecture views to frame specific system concerns
  • architecture view: work product expressing the architecture of a system from the perspective of specific system concerns
  • concern: interest in a system relevant to one or more of its stakeholders. A concern pertains to any influence on a system in its environment, including developmental, technological, business, operational, organizational, political, economic, legal, regulatory, ecological and social influences.
  • model kind: conventions for a type of modeling. An architecture view consists of multiple models, each following one model kind.
  • stakeholder : individual, team, organization, or classes thereof, having an interest in a system
Bron: ISO/IEC/IEEE 42010:2011
GEMMA Kennismodel Een kennismodel of metamodel beschrijft de architectuurobjecten die worden beschreven en hun onderlinge samenhang. Bijvoorbeeld applicatieservices of applicatiefuncties.

Het GEMMA 2.0 kennismodel is de invulling van de ArchiMate conventie voor de informatievoorziening van het gemeentelijk domein. Het kennismodel fungeert tevens als basis voor de inrichting van deze wiki. Hierdoor wordt de kennis uit GEMMA 2.0 semantisch en kan als zodanig beter beheerbaar en toegankelijk gemaakt.

Bron: GEMMA Online


Zie ook: GEMMA kennismodel
GEMMA Online Publicatie- en samenwerkingsplatform voor de GEMMA
GEMMA Productportfolio Verzameling van alle onderdelen van de GEMeentelijke Model Architectuur
GEMMA centraal GEMMA centraal is de werktitel voor de doelarchitectuur waarbinnen collectieve voorzieningen worden gerealiseerd en beschikbaar komen voor alle Nederlandse gemeenten.

De GEMMA blijft daarnaast als referentiearchitectuur (werktitel “GEMMA lokaal”) bestaan. Naar verwachting zullen de komende jaren wel componenten en functies uit GEMMA lokaal naar GEMMA centraal verplaatsen. Op deze wijze wordt de vormgeving van collectieve informatiefuncties ondersteund en tevens de aansluiting van lokaal in te vullen informatievoorziening omschreven.

Bron: Visie op gemeentelijke applicatie-architectuur en bijbehorende standaarden; 28 sept 2017; KING
Gegevens- en berichtenstandaarden De gegevens- en berichtenarchitectuur geven we vorm met de GEMMA-gegevens- en -berichtenstandaarden. Deze richten zich op de uitwisseling van gegevens binnen een gemeente, tussen een gemeente en andere overheden en ten behoeve van de dienstverlening aan burgers en bedrijven. Bron: GEMMA Online
Gegevenslandschap Visiedocument KING ten aanzien van de ontwikkeling van het gemeentelijk gegevenslandschap. De belangrijkste doelen die met de nieuwe inrichting worden nagestreefd zijn:
  • Compliancy aan vigerende (privacy)wetgeving
  • Interne en externe transparantie over de verwerking van gegevens
  • De burger faciliteren in zijn of haar rol als regisseur van de eigen gegevens
  • Gemeenten de regie geven over de eigen gegevens
  • Verhogen van de portabiliteit van gegevens
  • Stimuleren van innovatie van eindgebruikerstoepassingen
Bron: (GEMEENTELIJK) GEGEVENSLANDSCHAP - Aansluiting op het het gegevenslandschap vanuit gemeentelijk perspectief; KING; 3 november 2017
Gegevensmanagement Het geheel van activiteiten om in de gemeente op het juiste moment over de juiste gegevens van de juiste kwaliteit te beschikken.
Handreiking Dit zijn begeleidende documenten voor de verdere uitwerking van de GEMMA.
Identificatie, Authenticatie en Autorisatie Alles over Identificatie Authenticatie en Autorisatie
Informatie- en applicatiatiearchitectuur kinggemeenten.nl:
  • De GEMMA-informatiearchitectuur gaat over de inrichting van de informatiehuishouding van gegevens. Denk aan informatiefuncties, gegevens, applicaties en landelijke voorzieningen die kunnen worden ingezet in het ondersteunen van alle gemeentelijke processen.
  • De GEMMA-informatiearchitectuur is niet vrijblijvend, maar richtinggevend bij de inrichting van de gemeentelijke informatiehuishouding.
  • De GEMMA-informatiearchitectuur maakt gebruik van functies die geboden worden door landelijke e-overheidsvoorzieningen. Het is een uitwerking van de NORA (Nederlandse Overheid Referentie Architectuur) en vormt de domeinarchitectuur voor gemeenten.

GEMMA Online: Hierin wordt de informatiestrategie en de uitwerking naar concrete projecten op basis van business doelen en ontwikkelingen tot stand gebracht. Hieronder onderscheiden we ook nog twee soorten van architectuur

  • Applicatiearchitectuur.
  • Gegevens- en berichtenarchitectuur

De informatiearchitectuur gaat over de inrichting van de informatiehuishouding van gemeenten. De informatiehuishouding betreft de referentiecomponenten en applicatiefunctionaliteit waarmee de gegevens kunnen worden opgeslagen, geraadpleegd en processen kunnen worden ondersteund etc. Ook de informatiemodellen en berichtenstandaarden die zorgen voor een efficiënte en gestandaardiseerde manier van informatie-uitwisseling, zijn onderdeel van de informatiearchitectuur.


EAR; Hierin wordt de informatiestrategie en de uitwerking naar concrete projecten op basis van business doelen en ontwikkelingen tot stand gebracht, bijvoorbeeld data-architectuur, applicatie-architectuur.

ArchiMate:

The Application layer is about software applications that "support the components in the business with application services".
Informatiemodel Een informatiemodel vormt de formele beschrijving van alle informatie die van belang is binnen een gegeven domein. Een informatiemodel beschrijft dit domein in termen van objecten, gegevens (attributen) daarvan en relaties daartussen en doet dat op een inhoudelijke manier. Met inhoudelijk (of semantisch) bedoelen we dat er geen enkele relatie is naar een mogelijke implementatie of toepassingsomgeving (software). Er worden geen regels toegepast die gerelateerd zijn aan de manier waarop de informatie ingewonnen, opgeslagen, beheerd en uitgewisseld wordt. Er wordt puur naar de semantiek gekeken.

Voorbeelden zijn: RSGB, RGBZ en ImZTC.

Bron: GEMMA Online
Infrastructuurservicesmodel Toekomstige catalogus met de definities en beschrijvingen van de infrastructuurservices die de infrastructurele functionaliteit van gemeentelijke informatievoorziening ondersteunen.

Een applicatieservice is een service die geautomatiseerd gedrag blootstelt aan de omgeving.

Bron: ArchiMate
Infrastructuuurcomponentenmodel Dit zijn de infrastuctuuronderdelen van de techische architectuur, vergelijkbaar met de referentiecomponenten in de Informatie- en applicatiearchitectuur, denk hierbij beijvbeeld als de infrastructurele informatiebeveiligingscomponenten of aan firewalls, servicebussen etc
Katern verbinden In het katern verbinden worden de verschillende aspecten van zowel het binnengemeentelijk verbinden als het verbinden met netwerken en ketens beschreven. Het katern behandeld de uit de theorie beschikbare integratiestijlen voor het verbinden van informatiesystemen en beschrijft de generieke gemeentelijke patronen die op basis van deze integratiestijlen onderscheiden kunnen worden. Bron: GEMMA Online
Koppelvlakstandaard * Een koppelvlakspecificatie of koppelvlakstandaard specificeert hoe de gegevensuitwisseling tussen applicaties en voorzieningen eruit moet zien. Koppelvakspecificaties zijn vaak gebaseerd op bestaande (meer generieke) standaarden zoals StUF BG en StUF ZKN en beschrijven hoe deze generieke standaarden bij specifieke koppelingen gebruikt moeten worden.
  • In een koppelvlakspecificatie is altijd aangegeven op welke referentiecomponenten de specificatie van toepassing is. In de GEMMA Softwarecatalogus geven leveranciers aan welke referentiecomponenten hun softwareproducten ondersteunen. Hierdoor kan worden nagegaan welke standaarden relevant zijn voor een softwareproduct.


Bron: GEMMA Online
Locatie- of geo-informatie De handreiking Geo in GEMMA verschaft een referentiekader voor een gemeentelijke bedrijfs- en informatiearchitectuur waar ‘locatie’ integraal deel van uitmaakt.
Mobiel Aspectarchitectuur mobiele applicaties
Monitor compliancy Rapportages over de standaardisatie van software voor gemeenten en samenwerkingsverbanden Bron: GEMMA Online
Omgevingswet Thema Omgevingswet Voor 2021 staat een nieuwe Nederlandse Omgevingswet op stapel. Deze wet richt zich op onze fysieke leefomgeving. Hiermee worden onder andere bouwwerken, infrastructuur, water, bodem, lucht, landschappen, natuur en cultureel erfgoed bedoeld. Een belangrijk onderwerp, want vrijwel alle activiteiten die burgers, bedrijven en overheden uitvoeren hebben grote invloed op de fysieke leefomgeving.
Ondersteuning Enterprise-architectuur voor het ondersteuningsdomein
Open data Thema open data moet nog uitgewerkt worden.
Openbare orde en veiligheid Enterprise-architectuur voor het veiligheidsdomein
PRA VIK Project Referentiearchitectuur Veiligheidsinformatieknooppunt
PSA GGI Projectstartarchitectuur Gemeentelijke Gemeenschappelijke Infrastructuur
PSA LOD Project startarchitectuur Landelijke overheidsdiensten
Privacy en Informatiebeveiliging Een Informatiebeveiligingsarchitectuur is een voorschrijvende architectuur dat door middel van een set samenhangende modellen, principes, kaders, richtlijnen, risico's en maatregelen efficiënt en flexibel richting geeft aan de invulling van het informatiebeveiligingsbeleid van een organisatie.
Procesarchitectuur Dit model is onderdeel van het GEMMA model en omvat alle bedrijfsprocessen

Een bedrijfsproces is een gedragselement dat gedrag groepeert op basis van een volgordelijkheid van activiteiten en dat tot doel heeft een gedefinieerde verzameling producten of bedrijfsservices te produceren.

Bron: ArchiMate
Projectarchitectuur Projectarchitecturen worden conform GEMMA principes en richtlijnen ingericht. Architectuurbouwblokken (zoals bij bijvoorbeeld referentiecomponenten, bedrijfsprocessen, applicatiefuncties) uit de GEMMA kern worden zoveel als mogelijk hergebruikt in deze projectarchitecturen. Binnen projectarchitecturen kunnen zoals aangegeven processen en referentiecomponenten qua inrichting afwijken van deze elementen in de GEMMA. Bron: GEMMA Kern en Projectarchitecturen
Publieksdiensten Enterprise-architectuur voor het domein publieksdiensten
Referentiecomponentenmodel Definitie: een referentiecomponent is een type applicatiecomponent.

De ArchiMate definitie van een applicatiecomponent is: Een modulair, zelfstandig inzetbaar en vervangbaar deel van een systeem, dat zijn functionaliteit aanbiedt via goed gedefinieerde interfaces. Applicatiecomponenten stellen functionaliteit beschikbaar, die gebruikt wordt om de applicatiediensten mee te leveren.

Bron: GEMMA Online

Zie ook: Definitie referentiecomponent
Ruimtelijk domein Enterprise-architectuur voor het ruimtelijk domein
Sociaal domein Enterprise-architectuur voor het sociaal domein
Softwarecatalogus De GEMMA Softwarecatalogus is een online informatiesysteem waarin het (verwachte) softwareaanbod staat van ruim honderd ICT-leveranciers die met KING een convenant zijn aangegaan. Per softwareproduct is aangegeven wat de globale functionaliteit is, wat de productplanning is en welke standaarden ondersteund worden. Om aan te tonen dat een software product aan de StUF standaard voldoet dient een leverancier in de softwarecatalogus aan te geven dat er een succesvolle compliancy test is uitgevoerd en moet er een link opgenomen worden naar een foutloos testrapport uit het StUF Testplatform. Indien er een testset beschikbaar is dan dient de leverancier de relevante testen uit deze testset uit te voeren als ‘Compliancy test’.


Bron: GEMMA Softwarecatalogus
StUF testplatform Het StUF Testplatform is een onafhankelijk testinstrument voor het testen van koppelingen gebaseerd op StUF. Leveranciers kunnen het platform gebruiken tijdens de ontwikkeling van softwareproducten en om aan te tonen dat een koppeling werkt volgens de regels van een StUF standaard. Voor gemeenten geven de testrapportages uit het StUF Testplatform inzicht in de kwaliteit van het juist toepassen van de StUF standaard. Bron: https://www.kinggemeenten.nl/stuftest/
Standaardenlijst Lijst met standaarden en standaardenversies die verplicht en/of aanbevolen zijn voor referentiecomponenten binnen de gemeentelijke informatievoorziening Bron: GEMMA Online
Technische architectuur The Technology Layer offers infrastructure services (e.g., processing, storage, and communication services) needed to run applications, realized by computer and communication hardware and system software. Bron: ArchiMate 2.1
Thema Thema's zijn onderwerpen die spelen in de actualiteit en die vanuit een architectonisch gezichtspunt worden bekeken, bijvoorbeeld:
  • Werken onder architectuur
  • Bewegingen in Sociaal Domein
  • Omgevingswet
  • Informatie- en archiefbeheer
  • Gegevensmanagement
  • Privacy & Informatiebeveiliging
  • Zaakgericht werken
  • Locatie en GEO
  • Meer collectief
UIVO-CG De projectarchitectuur UIVO-CG beschrijft de gewenste eindsituatie wat betreft de gemeentelijke informatievoorziening in samenwerking met de keten. Het is een doelarchitectuur die gemeenten inzicht geeft in hoe zij hun informatievoorziening kunnen inrichten om de omgevingswet uit te kunnen voeren. UIVO-CG (Uitwerking InformatieVoorziening Omgevingswet – collectief gemeentelijk)
Werken onder architectuur Handreiking voor gemeenten hoe zij met GEMMA kunnen werken onder architectuur
Zaakgericht werken Alles over zaakgericht werken
etc..

Architectuurelementen

In dit model kunnen we de Enterprise Architectuur elementen nog meer in detail definiëren.

ArchiMateNote Voor elk onderdeel van de Enterprise architectuur kunnen de volgende mogelijke indeling Dit is een abstractie van de GEMMA enterprise architectuur onderdelen, zoals bijvoorbeeld de Procesarchitectuur, Informatiemodel, Domeinarchitectuur Ruimte of Aspectarchitectuur Informatiebeveiligin. Overinges kunnen we deze indeling ook toepassen op Thema's. Denk aan de thema's Informatie- en architefbeheer of Verbinden. Hierbij is het wel van belang dat er binnen thema's geen nieuwe Elementen of relaties ontstaan. Patronen en Views kunnen wel op basis van een thema ontwikkeld worden. (BusinessObject) Enterprise architectuur product (of Thema) Pattern in architecture is the idea of capturing architectural design ideas as archetypal and reusable descriptions. Bron: Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Pattern_(architecture) (BusinessObject) Patroon Basiselement van een product conform ArchiMate. Deze zijn weer onderverdeeld in - actieve structuurelementen, bv bedrijfsrollen, referentiecomponenten - passive structuurelementen, bv bedrijfsprocessen, bedrijfsfuncties, applicatiefuncties - gedragselementen, bv bedrijfsobjecten, gegevensobjecten (BusinessObject) Elementen A view is a representation of a whole system from the perspective of a related set of concerns. Bron: Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/View_model) Views zoals hier bedoeld kunnen ook productoverstijgend zijn, zoals het in het thema Informatiebeheer Eigenlijk is het woord model voorbehouden aan het toaal van de onderdelen dat op deze plaat staat. (BusinessObject) View Een relatie tussen objecten convorm ArchiMate 2.1. Deze zijn onderverdeeld in *Structural Relationships: *# Composition Relationship *# Aggregation Relationship *# Assignment Relationship *# Realization Relationship *# Used By Relationship *# Association Relationship * Dynamic Relationships *# Triggering Relationship *# Flow Relationship * Other Relationships *# Grouping *# Junction *# Specialization Relationship (BusinessObject) Relaties Onderdelen van de motivatiion extensie van ArchiMate, bijvoorbeeld dirvers, principle, requirements, constraints (BusinessObject) Principes, kaders en richtlijnen Deze svg is op 16-08-2019 05:16:05 CEST gegenereerd door ArchiMedes © 2016-2018 XL&Knowledge. ArchiMedes 16-08-2019 05:16:05 CEST


Lijst van definities


Element Beschrijving
Elementen Basiselement van een product conform ArchiMate. Deze zijn weer onderverdeeld in

- actieve structuurelementen, bv bedrijfsrollen, referentiecomponenten - passive structuurelementen, bv bedrijfsprocessen, bedrijfsfuncties, applicatiefuncties

- gedragselementen, bv bedrijfsobjecten, gegevensobjecten
Enterprise architectuur product (of Thema) Dit is een abstractie van de GEMMA enterprise architectuur onderdelen, zoals bijvoorbeeld de Procesarchitectuur, Informatiemodel, Domeinarchitectuur Ruimte of Aspectarchitectuur Informatiebeveiligin. Overinges kunnen we deze indeling ook toepassen op Thema's. Denk aan de thema's Informatie- en architefbeheer of Verbinden. Hierbij is het wel van belang dat er binnen thema's geen nieuwe Elementen of relaties ontstaan. Patronen en Views kunnen wel op basis van een thema ontwikkeld worden.
Patroon Pattern in architecture is the idea of capturing architectural design ideas as archetypal and reusable descriptions. Bron: Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/Pattern_(architecture)
Principes, kaders en richtlijnen Onderdelen van de motivatiion extensie van ArchiMate, bijvoorbeeld dirvers, principle, requirements, constraints
Relaties Een relatie tussen objecten convorm ArchiMate 2.1. Deze zijn onderverdeeld in
  • Structural Relationships:
    1. Composition Relationship
    2. Aggregation Relationship
    3. Assignment Relationship
    4. Realization Relationship
    5. Used By Relationship
    6. Association Relationship
  • Dynamic Relationships
    1. Triggering Relationship
    2. Flow Relationship
  • Other Relationships
    1. Grouping
    2. Junction
    3. Specialization Relationship
View A view is a representation of a whole system from the perspective of a related set of concerns.

Bron: Wikipedia (https://en.wikipedia.org/wiki/View_model)

Views zoals hier bedoeld kunnen ook productoverstijgend zijn, zoals het in het thema Informatiebeheer

Eigenlijk is het woord model voorbehouden aan het toaal van de onderdelen dat op deze plaat staat.