Bedrijfsarchitectuur omgevingswet


De invoering van de omgevingswet brengt grote veranderingen met zich mee voor gemeenten. Om die veranderingen gecontroleerd door te voeren, moeten zaken op systematische wijze gepland en uitgevoerd worden op basis van een gedegen impactanalyse. Architectuur is een instrument om de impact van veranderingen te bepalen en om die impact te vertalen naar een gewenste nieuwe situatie én een praktische aanpak om tot die nieuwe situatie te komen.

De bedrijfsarchitectuur vormt de eerste stap in een architectuurstudie en beschrijft de gewenste situatie van de “werkelijke wereld” in termen van actoren en rollen (“wie”), producten en diensten (“wat”) en processen (“hoe”). De bedrijfsarchitectuur vormt de basis voor het ontwerpen van de logische of applicatiearchitectuur waarin applicaties, gegevens en services de hoofdrol spelen.

Hieronder staan de diverse modellen binnen de bedrijfsarchitectuur. Er is ook een presentatie bedrijfsarchitectuur omgevingswet gemeenten (PDF-bestand, 2,41 MB) beschikbaar die u kunt gebruiken bij gesprekken over dit onderwerp binnen uw gemeentelijke organisatie.

Organisatie

De volgende modellen zijn beschikbaar:

  • Actoren en rollen
    Met actoren en rollen beschrijven we het wie-aspect van de bedrijfsarchitectuur (de andere aspecten zijn wat en hoe). Onder een actor verstaan we in dit document een persoon of organisatie die op de een of andere wijze (actief of passief) betrokken is bij uitvoering van de omgevingswet. Voorbeelden zijn het Rijk en een burger of bedrijf. Onder een rol verstaan we in dit document de invulling die een actor geeft aan zijn/haar betrokkenheid. Een actor kan vaak meerdere rollen vervullen een burger kan bijvoorbeeld zowel vergunningaanvrager als (in een andere zaak) bezwaarmaker zijn. Met het beschrijven van de actoren en rollen en hun samenhang brengen we het speelveld in kaart, op basis waarvan we vervolgens producten en diensten en de onderliggende processen kunnen inventariseren.

  • Producten en diensten
    Met producten en diensten beschrijven we het wat-aspect van de bedrijfsarchitectuur (de andere aspecten zijn wie en hoe). Onder een dienst verstaan we in dit document een helder gedefinieerd en afge-bakend resultaat dat een afnemer ontvangt van een organisatie, geformuleerd vanuit het perspectief van de afnemer. Een voorbeeld is vergunningverkrijging. Onder een product verstaan we in dit document een logische groepering van diensten die we als een geheel kunnen aanduiden en waar we kwaliteitscriteria aan kunnen koppelen, ook weer geformuleerd vanuit het perspectief van de afnemer. Een voorbeeld is invloed op ontwikkelingen. Met het beschrijven van de producten en diensten en hun samenhang brengen we in kaart wat de gemeente aan resultaten moet leveren. Dit vormt de basis voor het definiëren van bedrijfsprocessen waarmee de diensten geleverd worden, en (in de applicatiearchitectuur) de informatievoorziening die daarbij nodig is.

Bedrijfsprocessen

Hoofdniveau

De volgende modellen zijn beschikbaar:

Het tweede model, de bedrijfsprocessen voor de omgevingswet in samenhang, is tevens hieronder getoond:

Processen m.b.t. het ontwikkelen van beleid, zowel visie/langetermijn alsook de concrete uitwerking in toepasbare regels, en het voorlichten en beantwoorden van vragen over het beleid. (BusinessProcess) Beleidsontwikkeling en regelgeving Dit bedrijfsproces betreft het ontwikkelen van een geheel van maatregelen waarmee uitvoering kan worden gegeven aan een (complex) project van nationaal, provinciaal of waterstaatsbelang. (BusinessProcess) Ontwikkelen projectbesluit BusinessProcess Ontwikkelen AMvB’s en Omgevingsregeling (Naamloze procescluster voor groeperen van de primaire planvormingsprocessen) (BusinessProcess) Dit bedrijfsproces betreft het ontwikkelen van een integrale visie met strategische hoofdkeuzen in het beleid op de lange termijn voor de fysieke leefomgeving. (BusinessProcess) Ontwikkelen omgevingsvisie Dit bedrijfsproces betreft het wijzigen van de gebiedsdekkende regeling met daarin de vastgestelde regels voor de fysieke leefomgeving. (BusinessProcess) Wijzigen omgevingsplan Dit bedrijfsproces betreft het ontwikkelen van een programma met maatregelen voor bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. (BusinessProcess) Ontwikkelen omgevingsprogram- ma Activiteiten m.b.t. samenwerking in ketens tussen bestuursorganen (veelal geen lineair proces). (BusinessProcess) Interbestuurlijke samenwerking Dit bedrijfsproces betreft het uitbrengen van advies aan een ander bestuursorgaan. De vorm kan uiteenlopen van informeel gesprek tot formele adviesnotitie. Bij een sterk informeel gesprek vallen de processtappen samen en vindt geen formele vaststelling plaats. De uitkomst van dit proces is niet bindend. (BusinessProcess) Adviseren Dit proces betreft het gezamenlijk realiseren, door twee of meer overheden, van één gezamenlijk resultaat. De invulling hiervan kan heel divers zijn; er is dan ook meestal niet sprake van een klassiek lineair bedrijfsproces met een aantal opeenvolgende activiteiten. Er is wel sprake van een helder begin- en eindpunt. Voorbeelden * Gezamenlijk opstellen van een reactie op zienswijzen, bijvoorbeeld wanneer omgevingsverordening en omgevingsplan gezamenlijk aangepast worden om een bepaalde ruimtelijke ontwikkeling mogelijk te maken. * Het gezamenlijk uitvoeren van bestuursdwang, wanneer alleen gezamenlijke uitvoering effectief is Er is geen harde scheidslijn met het proces “adviseren”. Er zijn situaties waarin het geven van advies dermate afstemming vereist dat het advies ook gezien kan worden als een gezamenlijk gerealiseerd resultaat. Samen realiseren van een gezamenlijk resultaat, zeker wanneer de samenwerkende personen op afstand van elkaar werken, behoeft (geautomatiseerde) ondersteuning in de vorm van een samenwerkingsruimte. Eisen aan en ontwerp van samenwerkingsruimten valt buiten scope van dit document en wordt elders uitgewerkt. (BusinessProcess) Samen realiseren Dit bedrijfsproces betreft het al dan niet instemmen met een voorgenomen besluit van een ander bestuursorgaan. Instemming vergt altijd een formele vaststelling. De procesgang lijkt sterk op die van “adviseren” maar is formeler van aard met formele besluitvorming en heeft een bindende uitkomst. (BusinessProcess) Instemmen Dit proces betreft het nemen van verantwoordelijkheid voor het eindresultaat van een bedrijfsproces wanneer meerdere ketenpartners daarin een rol vervullen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid. Er is hierbij doorgaans sprake van een ‘parallel proces’ waarin de regievoerder afspraken maakt met de ketenpartner(s) en vervolgens continu de voortgang en uitvoering van de gemaakte afspraken monitort en stuurt. Dit geeft invulling aan de best practice van het scheiden van inhoud en sturing. Voorbeelden * Het bewaken van tijdlijnen in een tijdgebonden proces zoals het behandelen van een vergunningaanvraag, teneinde te borgen dat alle activiteiten binnen de wettelijke (en/of redelijke) termijn afgerond kunnen worden. Dit is met name van belang wanneer er onderlinge afhankelijkheden zijn tussen de uit te voeren activiteiten (bv. instemming). * Het bepalen welk bestuursorgaan de leiding neemt bij het behandelen van een aanvraag of verzoek. * Het coördineren van activiteiten die tot een gezamenlijk resultaat moeten leiden, zoals het gezamenlijk beantwoorden van zienswijzen. Merk op dat dit “proces” cruciaal is voor het welslagen van een aantal van de doelstellingen van de omgevingswet, maar dat er nog veel onduidelijkheden zijn die nadere uitwerking behoeven. (BusinessProcess) Regievoeren op samenwerkin- g Processen m.b.t. het laten doorwerken van beleid van het ene (hogere) bestuursorgaan naar beleid/uitvoering door een of meer andere bestuursorganen. (BusinessProcess) Interbestuurlijke beleidsdoorwerking Dit bedrijfsproces betreft proactief d.m.v. een instructie sturing geven aan een (lager) bestuursorgaan, om te borgen dat het gewenste beleid doorwerkt op lagere bestuursniveaus. Het gaat hier niet om een projectbesluit, dat is in een separaat proces beschreven. (BusinessProcess) Instrueren ander bestuursorgaan Dit bedrijfsproces betreft het reageren op een besluit van een ander bestuursorgaan wanneer dat besluit strijdig is met het beleid van een (hoger) bestuursorgaan. Er zijn meerdere uitkomsten mogelijk: vernietiging van het besluit, indeplaatstreding of buitenwerkingstelling van een deel van bv. een omgevingsplan. (BusinessProcess) Reageren op besluit ander bestuursorgaan Processen m.b.t. toezichthouden op activiteiten en handhaven van de aan initiatieven gestelde kaders. (BusinessProcess) Toezicht en handhaving Dit bedrijfsproces betreft het vanuit bestuursrechtelijke bevoegdheid beoordelen of een situatie in overeenstemming is met geldende wet- en regelgeving, verstrekte vergunningen en meldingen van activiteiten. (BusinessProcess) Toezichthouden Dit bedrijfsproces betreft het vanuit strafrechtelijke bevoegdheid onderzoeken van een eventuele overtreding. (BusinessProcess) Opsporen Dit bedrijfsproces betreft het vanuit bestuursrechtelijke bevoegdheden opleggen van een sanctie met als doel dat de situatie of het gedrag weer in overeenstemming wordt gebracht met de geldende norm. (BusinessProcess) Opleggen sanctie Dit bedrijfsproces betreft het in geval van een reparatoire sanctie toepassen van het dwangmiddel indien de overtreder binnen de gestelde termijn geen gevolg heeft gegeven aan een opgelegde sanctie. (BusinessProcess) Toepassen sanctie Dit bedrijfsproces betreft het behandelen van een ontvangen melding van (vermeende) strijdigheid van een omgevingsactiviteit met de geldende normen, gedaan door een hinder ondervindende belanghebbende. (BusinessProcess) Behandelen melding incident Processen m.b.t. overleg met initiatiefnemers en behandeling van meldingen en vergunning-aanvragen. (BusinessProcess) Vergunningverlening en melding Dit bedrijfsproces betreft het behandelen van de melding van een (niet-vergunningplichtige) activiteit, zodat het bevoegd gezag weet wat er gebeurt, toezicht kan plannen en/of eventueel maatwerkvoorschriften kan opleggen. (BusinessProcess) Behandelen melding activiteit Dit bedrijfsproces betreft het schriftelijk en/of mondeling afstemmen tussen bevoegd gezag en initiatiefnemer over mogelijkheden en beperkingen met betrekking tot een concreet initiatief. (BusinessProcess) Verkennen initiatief Dit bedrijfsproces betreft het behandelen van een ingediende aanvraag voor toestemming tot het uitvoeren van een voorgenomen vergunning- of ontheffingplichtige activiteit. (BusinessProcess) Behandelen vergunningaanvraa- g Processen m.b.t. evalueren van beleid en uitvoering. (BusinessProcess) Evaluatie Dit bedrijfsproces betreft het op basis van continu of frequent gemeten indicatoren onderzoeken en analyseren in hoeverre het gevoerde beleid leidt tot het bereiken van de beoogde doelstellingen. Dit met als doel het nemen van maatregelen om afwijkingen van die beoogde doelstellingen bij te sturen. (BusinessProcess) Monitoren en analyseren Processen m.b.t. beheer en aanlevering van brongegevens en verwerken van terugmeldingen n.a.v. de levering. (BusinessProcess) Brondatabeheer Dit bedrijfsproces betreft het voor afnemers geschikt maken en aanleveren van door de eigen organisatie beheerde data, in ruwe vorm of geaggregeerd tot informatieproducten, aan afnemers. (BusinessProcess) Aanleveren brondata Dit bedrijfsproces betreft het behandelen van een melding betreffende een (vermeende) fout in brondata. (BusinessProcess) Behandelen terugmelding Dit bedrijfsproces betreft het registreren en actueel houden van informatie over objecten in de fysieke leefomgeving, teneinde die informatie te gebruiken en beschikbaarstellen voor planvorming en activiteiten. (BusinessProcess) Beheren informatie over objecten Processen m.b.t. behandelen bezwaar en beroep. (BusinessProcess) Bezwaar en beroep Dit bedrijfsproces betreft het behandelen van ontvangen bezwaarschriften met betrekking tot een besluit (bv. vergunning, maatwerkvoorschrift of handhavingsmaatregel) van het bevoegd gezag. (BusinessProcess) Behandelen bezwaar Dit bedrijfsproces betreft het verweren van het bevoegd gezag in een beroepsprocedure bij rechtbank of Raad van State, aangespannen door een belanghebbende tegen een door het bevoegd gezag genomen besluit. (BusinessProcess) Verweren in beroep BusinessProcess Oriënteren BusinessProcess Melden activiteit BusinessProcess Indienen aanvraag vergunning BusinessProcess Aantekenen beroep BusinessProcess Indienen bezwaar BusinessProcess Indienen incidentmelding / handhavingsverzoek BusinessProcess Indienen terugmelding BusinessProcess Indienen zienswijze (Naamloze procescluster voor groeperen van Voorlichten en beantwoorden vragen) (BusinessProcess) Dit bedrijfsproces betreft het geven van algemene informatie over ruimtelijk beleid, proactief (voorlichten) of reactief naar aanleiding van een ontvangen vraag. Het gaat om algemene vragen, niet gebonden aan een initiatief. (BusinessProcess) Voorlichten en beantwoorden vragen Door het Rijk vastgestelde AMVB’s en het Omgevingsbesluit zijn kaderstellend bij het ontwikkelen van een projectbesluit. (TriggeringRelationship) 5 Een vastgestelde omgevingsvisie vormt een richtinggevend kader voor het ontwikkelen van een omgevingsprogramma. (TriggeringRelationship) 2 Een vastgestelde omgevingsvisie vormt een richtinggevend kader voor het wijzigen van het omgevingsplan of -verordening. (TriggeringRelationship) 1 Om de doelen die vastgesteld zijn in omgevingsplan of -verordening te bereiken kan een programmatische aanpak gewenst zijn. Die aanpak wordt dan beschreven in een omgevingsprogramma. (TriggeringRelationship) 3 Door het Rijk vastgestelde AMVB’s en het Omgevingsbesluit zijn kaderstellend bij de het ontwikkelen/wijzigen van omgevingsvisies, omgevingsprogramma’s en omgevingsverordeningen/plannen/leggers/peilbesluiten. (TriggeringRelationship) 4 Het toezichthouden kan leiden tot opsporen als er sprake lijkt van strafbare feiten. (TriggeringRelationship) 20 Het toezichthouden kan leiden tot het opleggen van een sanctie als strijdigheid met regels/vergunningen wordt geconstateerd. (TriggeringRelationship) 21 Het opleggen van een sanctie kan leiden tot het toepassen van de sanctie als tijdens het toezicht is gebleken dat de overtreding niet is opgeheven na het opleggen. (TriggeringRelationship) 22 Het opleggen van een sanctie kan aanleiding zijn tot (versterkt) toezichthouden ter controle of de overtreding wordt opgeheven, met name bij formele handhavingsbesluiten. (TriggeringRelationship) 23 Het toepassen van een sanctie kan aanleiding zijn tot (versterkt) toezichthouden om vast te stellen of de overtreding is opgeheven of een nieuwe sanctie moet opgelegd. (TriggeringRelationship) 24 Het melden van overlast c.q. doen van een handhavingsverzoek kan voor de gemeente aanleiding zijn tot opsporen wanneer strafbare feiten worden vermoed. (TriggeringRelationship) 18 Het melden van overlast c.q. doen van een handhavingsverzoek kan voor de gemeente aanleiding zijn tot (extra) toezichthouden. (TriggeringRelationship) 19 Bij het behandelen van een melding kan blijken dat toch een vergunningaanvraag nodig is. Het omgekeerde is overigens ook mogelijk. (TriggeringRelationship) 15 Uit het verkennen van een initiatief kan volgen dat de initiatiefnemer kan volstaan met het doen van een melding van de voorgenomen activiteit. (TriggeringRelationship) 13 Uit het verkennen van een initiatief kan volgen dat een vergunning moet worden aangevraagd, waarbij eventueel een afwijkende omgevingsactiviteit wordt vergund. (TriggeringRelationship) 14 Op beschikbaargestelde brondata kunnen terugmeldingen komen die behandeld moeten worden. (TriggeringRelationship) 10 Uit de behandeling van een terugmelding kan volgen dat de gerelateerde objectinformatie aangepast moet worden. (TriggeringRelationship) 11 Wijzigen van informatie over objecten in de fysieke leefomgeving vormt aanleiding voor het proactief aanleveren (van die wijzigingen) aan informatiehuizen. (TriggeringRelationship) 9 De vaststelling van een omgevingsprogramma en de vaststelling van wijzigingen in omgevingsplan of -verordening zijn formele besluiten die open staan voor bezwaar en/ of beroep (voor een programma betreft dat alleen de direct bindende onderdelen). (TriggeringRelationship) 27 Omgevingsplan of -verordening, (indirect) omgevingsvisie en (deels indirect) omgevingsprogramma’s zijn kaderstellend voor (het verkennen en vergunnen van) initiatieven in de fysieke leefomgeving. (TriggeringRelationship) 12 Ook een instructie of interventie van een (hoger) bevoegd gezag staat open voor bezwaar en/of beroep. (TriggeringRelationship) 28 Het opleggen van een sanctie is een formeel besluit en staat open voor bezwaar en/of beroep. (TriggeringRelationship) 25 Het verlenen of weigeren van een vergunning, en het opleggen van maatwerkvoorschriften is een formeel besluit dat open staat voor bezwaar en/of beroep. (TriggeringRelationship) 26 Uit de verkenning of vergunningsprocedure kan volgen dat aanpassing van de kaders (m.n. omgevingsplan of -verordening) gewenst is om het initiatief mogelijk te maken. (TriggeringRelationship) 16 Meldingen van een activiteit en verleende (of geweigerde) vergunningen vormen aanleiding tot toezicht en handhaving. (TriggeringRelationship) 17 TriggeringRelationship 81 TriggeringRelationship 83 TriggeringRelationship 82 TriggeringRelationship 84 TriggeringRelationship 88 TriggeringRelationship 87 TriggeringRelationship 89 TriggeringRelationship 90 TriggeringRelationship 85 TriggeringRelationship 86 Vastgesteld beleid en regelgeving vormt aanleiding tot (proactief) voorlichten en (reactief) beantwoorden van vragen over dat beleid c.q. de regelgeving. (TriggeringRelationship) 7 Ook beschikbaargestelde brondata kan aanleiding vormen voor het stellen van vragen. (TriggeringRelationship) 8 Ook beleidsdoorwerkende besluiten vormen kaderstellende input voor het ontwikkelen/wijzigen van omgevingsvisies, omgevingsprogramma’s en omgevingsverordeningen/plannen/leggers/peilbesluiten. (TriggeringRelationship) 6 Deze svg is op 23-08-2019 16:46:34 CEST gegenereerd door ArchiMedes © 2016-2019 XL&Knowledge. ArchiMedes 23-08-2019 16:46:34 CEST

Toelichting op elementen en relaties van de gemeentelijke bedrijfsprocessen in samenhang


De bedrijfsprocessen uit het processenmodel van de omgevingswet zijn elk uitgewerkt tot op deelprocesniveau. Voor gemeenten zijn de volgende bedrijfsprocessen relevant:


Detailniveau

VNG Realisatie biedt voor enkele van bedrijfsprocessen een gedetailleerd referentiemodel. Deze referentiemodellen zijn uitgewerkt tot op het niveau van processtap. Gemeenten kunnen de referentiemodellen gebruiken bij het inrichten van de desbetreffende bedrijfsprocessen in de eigen organisatie. Bij de modellen is expliciet gemaakt waar de belangrijke wijzigingen zitten die het gevolg zijn van de nieuwe Omgevingswet.

Momenteel zijn de volgende processen uitgewerkt:


NB. Deze uitwerkingen bevinden zich in de concept-status. De vernieuwingen in het proces die volgen uit de nieuwe Omgevingswet zullen de komende tijd steeds vastere vorm krijgen en de procesmodellen zullen die ontwikkelingen volgen. Wij nodigen u uitdrukkelijk uit mee te denken en opmerkingen, suggesties of verbeteringen met ons te delen. De definitieve versie zal tevens als ArchiMate-view in de GEMMA repository worden opgenomen.


Ketensamenhang

Voor elk van de bedrijfsprocessen zijn de interacties met ketenpartners (andere bevoegde gezagen) uitgewerkt in een ketensamenhangdiagram. Bij de ketensamenhang is op deelprocesniveau weergegeven waar de belangrijkste momenten van afhankelijkheid en gezamenlijk werken optreden. Deze zijn geclassificeerd conform een interactiemodel dat vier typen van interacties onderkent:

  • Type I: procesinitiërende gebeurtenissen
  • Type II: afnemen van een dienst
  • Type II: werken aan gezamenlijk resultaat
  • Type IV: Uitbesteding -- dit type is in de uitwerkingen achterwege gelaten vanwege de diversiteit


Voor gemeenten zijn de volgende uitwerkingen relevant: